Monday, 14 November 2016

సియాచెన్‌

ఆ మంచుకొండల్లో నీళ్లు దొరకవు!

ప్రపంచంలోకెల్లా ఎత్తైన భూభాగంలో ఉన్న యుద్ధభూమి సియాచెన్‌, భారత్‌-పాక్‌ దేశాలకు భౌగోళికంగా కీలకమైన భూభాగం. మధ్య ఆసియాను భారత ఉపఖండం నుంచీ పాక్‌ను చైనా నుంచీ వేరు చేసే ముఖ్య ప్రదేశమే సియాచెన్‌ గ్లేషియర్‌. గడ్డి మొక్క కూడా మొలవని కఠినమైన మంచు ప్రాంతమిది. అలాంటి ప్రదేశాన్ని సందర్శించే అరుదైన అవకాశం వచ్చిందంటూ ఆ విశేషాలను చెప్పుకొస్తున్నారు హైదరాబాద్‌కు చెందిన పాలిక శ్రీనివాసరావు.

సముద్రమట్టానికి సుమారు 12 వేల అడుగుల నుంచి 23 వేల అడుగుల ఎత్తులోని శీతల ప్రదేశమే సియాచెన్‌. దాదాపు 76 కిలోమీటర్ల పొడవుగల ఈ హిమనీనదానికి పడమటన సాల్టొరొ రిడ్జ్‌, తూర్పున కారకోరం పర్వతశ్రేణి ఉన్నాయి. సరిహద్దుల్లోని ఈ గ్లేషియర్‌కోసం దాయాది దేశాలు నాలుగువేలమంది సైనికులను కోల్పోయాయి. బాల్టి భాషలో సియా అంటే గులాబీ జాతికి చెందిన ఓ మొక్క, చెన్‌ అంటే విరివిగా దొరికే ప్రదేశం. గ్లేషియర్‌కి కింది భాగంలో ఉన్న లోయల్లో ఆ ముళ్లపువ్వులు ఎక్కువగా పూస్తాయి కాబట్టి దీనికా పేరు వచ్చింది.

భారత ప్రభుత్వం సియాచెన్‌ సివిల్‌ ట్రెక్‌ను ఏటా ఆగస్టు, సెప్టెంబరుల్లో ఆర్మీ అడ్వెంచర్‌ వింగ్‌ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తుంది. సియాచెన్‌ సందర్శించాలనుకునే సామాన్య పౌరులకు ఇది ఒక్కటే మార్గం. ఇందులో 30-40 మంది పాల్గొనే అవకాశం ఉంటుంది. వివిధ రక్షణదళాలు, ఇండియన్‌ మౌంటెనీరింగ్‌ ఫెడరేషన్‌లు ఎంపిక చేసిన ఔత్సాహికులకు ఇందులో పాల్గొనే అవకాశం కల్పిస్తారు. సివిల్‌ట్రెక్‌- 2015లో పాల్గొనేందుకు భారతీయ రైల్వేల తరపున మేం ఎంపిక అయ్యామని తెలుసుకున్న వెంటనే మా ప్రయాణానికి కావలసినవి ఏర్పాటుచేసుకున్నాం. దిల్లీ నుంచి లేహ్‌కి విమానంలో ప్రయాణించాం.

లేహ్‌ నుంచి శిక్షణ మొదలు... 
హిమాలయాల మీదుగా విమానప్రయాణం నయనానందకరం. హిమశిఖర సౌందర్యాన్ని ఎన్నిసార్లు చూసినా తనివితీరదు. దేశంలోని వివిధ నగరాల నుంచి ఎంపిక అయిన మొత్తం 36 మందికీ మిలటరీ అధికారులు కెప్టెన్‌ అభిషేక్‌, కెప్టెన్‌ అర్పిత్‌ ఖెరా, కెప్టెన్‌ స్వాతి స్నెగర సాదరంగా ఆహ్వానం పలికారు. ఈ సాహసయాత్ర లేహ్‌లో 11,562 అడుగుల ఎత్తులో మొదలై సియాచెన్‌ బేస్‌ క్యాంప్‌ మీదుగా కుమార్‌ పోస్టు వరకూ అంటే 16,000 అడుగుల ఎత్తు వరకూ ఉంటుంది. శిక్షణ మూడు విడతలుగా ఉంటుంది. సెప్టెంబరు 15- 21 వరకూ తేలికపాటి వ్యాయామాలూ నడకా చేయించారు. మొదటి రెండు రోజులూ హోటల్‌కే పరిమితమయ్యాం. తరవాత శాంతిస్తూపం, వార్‌ మెమోరియల్‌, జొరావర్‌ సింగ్‌కోట, కాళీమాత గుడి, పత్తర్‌ సాహిబ్‌ గురుద్వారా, మాగ్నటిక్‌ హిల్‌, డిక్సే మొనాస్ట్రీ... ఇలా లేహ్‌లో సందర్శించదగ్గవన్నీ చూశాం.


20 నిమిషాలకు మించి ఉండలేం! 
లేహ్‌ నుంచి 40 కిలోమీటర్ల దూరంలోగల కర్దుంగ్‌ లా పాస్‌ 18,379 అడుగుల ఎత్తులో ఉంటుంది. ఇది ప్రపంచంలోనే ఎత్తైన మోటారు వ్యవస్థ కలిగినటువంటి ప్రదేశం. లేహ్‌లో టూరిస్టులు అత్యధికంగా సందర్శించే ప్రదేశమిదే. అక్కడ ఆక్సిజన్‌ అందక ఇబ్బందిపడే అవకాశం ఉంది. 20 నిమిషాలకు మించి ఉండకూడదు. మేం అక్కడ దొరికే బుల్లెట్‌ వాహనాలు అద్దెకు తీసుకుని ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించాం. మేం వెళ్లినప్పుడు మంచు కురుస్తోంది. అయినా అలాగే తడుస్తూ వెళ్లి ఫొటోలు తీసుకున్నాం. తరవాత వైద్యపరీక్షలు చేశారు. ప్రతిరోజూ బీపీ, నాడి, ఆక్సిజన్‌ శాతం చెక్‌ చేస్తారు. ఇవి స్థిరంగా ఉండాలి. అందుకు కొన్ని చిట్కాలు పాటించాలి. మంచినీళ్లు రోజుకి ఐదారు లీటర్లు తాగాలి. లేహ్‌లో ఆరోగ్య పరీక్షలో నలుగురు ఉత్తీర్ణులు కాలేకపోయారు.


బూట్ల బరువే మూడు కిలోలు! 
రెండో విడత శిక్షణ కోసం సెప్టెంబరు 22 ఉదయాన్నే సియాచెన్‌ బేస్‌క్యాంప్‌నకు బయలుదేరాం. వర్షంవల్ల దారిపొడవునా చాలా ఇబ్బందులు ఎదుర్కోవాల్సి వచ్చింది. నీటి ప్రవాహం కొన్నిచోట్ల ఎక్కువగా ఉండటంవల్ల మా వాహనాలు పలుమార్లు ఇరుక్కుపోవడం జరిగింది. వాటిని మిలటరీ వాహనాలకు కట్టి తాళ్లతో బయటకు తీశారు. 210 కిలోమీటర్ల ప్రయాణించడానికి 13 గంటలు పట్టింది.

ఈ ప్రయాణం లేహ్‌ నుంచి సౌత్‌పుల్లు, కర్దుంగ్‌ లా పాస్‌, నార్త్‌పుల్లు, కర్దుంగ్‌ గ్రామం, సుముర్‌, పనమిక్‌, ససోమా, దర్శి గ్రామాల మీదుగా నుబ్రా లోయలోకి సాగుతోంది. నుబ్రాలోయ అందాలు ఎంత చూసినా తనివి తీరదు. ఒకవైపు ష్యోక్‌ నది, మరోవైపు పర్వతాలూ కొంతదూరం ఎడారి వాతావరణం కనువిందు చేస్తాయి.

సియాచెన్‌ బేస్‌క్యాంప్‌ను గ్లేషియర్‌ ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న కొండల మధ్యలో నిర్మించారు. మేం అక్కడకు చేరుకునేసరికి విపరీతమైన చలి... బేస్‌క్యాంప్‌ నుబ్రా నది ఒడ్డున 12 వేల అడుగుల ఎత్తులో ఉంది. ఇక్కడ నుంచి ప్రయాణం మరింత కఠినంగా ఉంటుందని అర్థమైంది. అనుకున్నట్లుగానే సెప్టెంబరు 22-28 వరకూ ఇచ్చిన శిక్షణ చాలా కఠినంగా ఉంది. దీన్ని తట్టుకోవడం సాధారణ వ్యక్తులకు ఒకింత కష్టమే అయినా గ్లేషియర్‌కి వెళ్లాలనే కుతూహలం ప్రతి ఒక్కరినీ ఉత్సాహంగా పాల్గొనేలా చేసింది. బేస్‌ క్యాంప్‌ దగ్గరే ఖరీదైన మౌంటెనీరింగ్‌ పరికరాలు ఇచ్చారు. బూట్లు కనీసం మూడు కిలోల బరువు ఉన్నాయి. మంచుమీద నడవడానికి ఈ బూట్లకింద క్రాంపాన్లు ధరించాలి. అవి మరో అరకిలో బరువు. రెండో విడత శిక్షణ ఈ రకమైన సామగ్రికి అలవాటు పడ్డానికే ఉంటుంది. ఎత్తు ప్రదేశాల్లో వచ్చే వ్యాధుల గురించి డాక్టర్‌ వివరించారు. అవలాంచె వస్తే తప్పించుకునే పద్ధతి గురించీ అందులో తప్పిపోయినవాళ్లను వెతికే పద్ధతుల గురించీ వివరించారు. ప్రతిరోజూ వ్యాయామం తప్పనిసరి. ముందు ఎలాంటి బరువూ లేకుండా కొండ ఎక్కడం, దిగడం చేశాం. మూడోరోజు నుంచి పది కిలోల బరువుతో ఎక్కాల్సి వచ్చింది. కొండ దిగి రాగానే రాక్‌ క్రాఫ్టింగ్‌, ఐస్‌ క్రాఫ్టింగ్‌లో శిక్షణ ఇచ్చారు. ఇది చాలా క్లిష్టమైనది. వాలుల్లో మంచు దాటడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

శీతాకాలంలో -60 డిగ్రీలు! 
సియాచెన్‌ గ్లేషియర్‌ దగ్గర ఏడాదిపొడవునా కాపలా ఉండాల్సిందే. ఏ క్షణాన ఏ ప్రమాదం ఎటునుంచి ముంచుకు వస్తుందో తెలియదు. ప్రత్యర్థులనుంచే కాదు, ప్రకృతి నుంచీ కావచ్చు. గాలులు గంటకి 125 కిలోమీటర్ల వేగంతో వీస్తుంటాయి. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు -60 డిగ్రీలకు పడిపోతుంటాయి. ఇక్కడ ప్రధాన శత్రువు ప్రకృతే. మంచువాన 30 అడుగుల మేర కురుస్తుంటుంది. రాత్రివేళ కురిసే మంచును ఇద్దరు వ్యక్తులు ఎప్పటికప్పుడు తీసేస్తుంటారు. లేదంటే అందులోనే కూరుకుపోయే ప్రమాదం ఉంది. ఫ్రాస్ట్‌బైట్‌, స్నోబ్లైండ్‌నెస్‌, సెరిబ్రల్‌ ఈడెమా లాంటి వ్యాధులు వస్తాయి. రాత్రంతా సుఖంగా నిద్రపోవడం అరుదు. ఒక్కసారి మెలకువ వస్తే తిరిగి నిద్రపట్టదు. ఇక్కడ ఉండి తిరిగివెళ్లే సైనికులు కనీసం 15 శాతం బరువు కోల్పోతారు. మనకి నీళ్లు లేందే నిమిషం గడవదు. కానీ సియాచెన్‌లో నీళ్లే దొరకవు. మంచుని పగులకొట్టి వేడి చేసుకోవాల్సిందే. ఈ వేడి ఎక్కువసేపు ఉండదు. త్వరగా చల్లబడిపోతుంది. మళ్లీ మళ్లీ వేడిచేసుకోవాల్సిందే.


సెప్టెంబరు 30న మూడో విడత శిక్షణ కోసం నార్త్‌పుల్లు చేరుకున్నాం. ఇది 15,380 అడుగుల ఎత్తులో ఉంటుంది. బేస్‌క్యాంప్‌తో పోలిస్తే ఇక్కడ సౌకర్యాలు తక్కువే. గ్లేషియర్‌లోకి వెళ్లే సైనికులు కూడా శిక్షణ అనంతరం ఎత్తు ప్రదేశాల్లో అలవాటు పడ్డానికి ఇక్కడికి రావలసి ఉంటుంది. ఇక్కడ ఆక్సిజన్‌ సరిగ్గా అందదు. చలి కూడా విపరీతంగా ఉంటుంది. ఇక్కడ కూడా మరో నలుగురు వైద్యపరీక్షలు దాటలేకపోయారు. అక్టోబరు 3న తిరిగి బేస్‌క్యాంప్‌నకు చేరుకున్నాం.

ఇరవై రోజుల నుంచీ ఆతృతగా ఎదురుచూసిన రోజు ఎట్టకేలకు వచ్చింది. పూర్తిస్థాయి ఆర్మీ దుస్తులు ధరించి గ్లేషియర్‌కి వెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యాం. గ్లేషియర్‌కి వెళ్లే ప్రతి సైనికుడూ అధికారులూ ముందుగా దర్శించుకునేది ఒ.పి బాబా మందిర్‌. దారిలో ఎలాంటి అడ్డంకులూ ఎదురుకాకుండా చూడమని కోరుకుంటారు. 1980లలో మాలాన్‌ పోస్ట్‌లో ఓం ప్రకాశ్‌ అనే సైనికుడు ఒంటరిగా పాక్‌ సైనికులతో పోరాడి అమరుడయ్యాడు. అప్పటినుంచి ఆయన్ని దేవుడిగా కొలుస్తారు.

ఎంత బరువైనా మోస్తారు..! 
గ్లేషియర్‌లో నడిచేటప్పుడు అందరూ రోప్‌-అప్‌ విధానంలో తాళ్లతో అనుసంధానించి వెళ్లాల్సి ఉంటుంది. మేం 24 మంది ఉన్నాం. 42 మంది పోర్టర్లూ నలుగురు అధికారులూ నలుగురు సైనికులూ, హాఫ్‌ లింక్‌ కమాండర్‌ (ఇతను సగం దారివరకూ పోర్టరు సాయంతో వస్తాడు. తరవాత మరో హాఫ్‌ లింక్‌ కమాండర్‌కి అప్పగిస్తాడు) మావెంట వచ్చారు. సియాచెన్‌లో కొందరు స్థానికులు పోర్టర్లుగా సైనికులతోబాటు తమ సేవలు అందిస్తున్నారు. ఇక్కడి వాతావరణం తట్టుకోవడం వీళ్లకి చాలా సులభం. మాతో వచ్చిన పోర్టర్లు కుమార్‌ పోస్టు వరకూ మా లగేజీ మెడికల్‌ కిట్లూ మిగిలిన సరంజామా అంతటినీ చేరవేశారు. ఎంత బరువుతోనైనా పరుగులాంటి నడక వీరి సొంతం.


బేస్‌ క్యాంప్‌ నుంచి కుమార్‌ పోస్టు వరకూ మధ్యలో 3 ట్రాన్సిట్‌ క్యాంపులు ఉన్నాయి. గ్లేషియర్‌పైకి వెళ్లి తిరిగి వచ్చే సైనికులకు ఆహారపానీయాలు, రాత్రి బస ఏర్పాటు చేయడం వీళ్ల ముఖ్య ఉద్దేశం. సాధారణంగా ఇక్కడ నలుగురైదుగురు సైనికులూ వాళ్లకు సహాయ పోర్టర్లూ మాత్రమే ఉంటారు. సియాచెన్‌ బేస్‌ క్యాంప్‌ నుంచి మొదటి ట్రాన్సిట్‌ క్యాంప్‌కి 12 కి.మీ., అక్కడ నుంచి రెండో క్యాంప్‌కి 14 కి.మీ., మూడోక్యాంప్‌కి 16 కి.మీ., కుమార్‌ పోస్టుకి 18 కి.మీ. దూరం ఉంటుంది. బేస్‌క్యాంప్‌ నుంచి క్యాంప్‌-1కి మధ్యలో క్రేవేసెస్‌ ఎక్కువగా ఉన్నాయి. సుమారు 40-50 అడుగుల వెడల్పు ఉండే ఈ గుంతల్ని దాటడానికి నిచ్చెనలు వేశారు. వీటిని జాగ్రత్తగా దాటాల్సి వచ్చింది. తరవాత క్యాంప్‌-2 వరకూ ప్రయాణించాం. ఇందులో 6 కి.మీ. అచ్చంగా మంచుమీదే నడిచాం. మిగిలిన దారంతా పెద్ద పెద్ద రాళ్ల మధ్యే నడవాల్సి వచ్చింది. తెచ్చుకున్న నీళ్లు త్వరగా అయిపోయి విపరీతంగా అలసిపోయేవాళ్లం.

క్యాంప్‌-2 నుంచి క్యాంప్‌-3 వరకూ ఉన్న దారి ఏటవాలుగా ఉంది. ఎంత నడిచినా తరగదు. క్యాంప్‌-3 నుంచి కుమార్‌ పోస్టు దూరం ఎక్కువైనా మిగతా దారులతో పోలిస్తే ఒకింత సులువే. కుమార్‌ పోస్టు దగ్గర నుంచి సియాచెన్‌ గ్లేషియర్‌ను ఆసాంతం ఆస్వాదించి వెనుతిరిగాం. ఈ మూడు క్యాంపుల్లో మాకోసం విడిగా టెంట్‌లు ఏర్పాటుచేశారు. రుచికరమైన భోజనం పెట్టారు.

పోస్టుల్లో ఉండే సైనికులు పెరిగిన గడ్డాలతో నలుపురంగులోకి మారిన దుస్తులతో ఖైదీల్లా కనిపిస్తారు. తమ కుటుంబాలను ఎప్పుడెప్పుడు చూస్తామా అన్నట్లు ఉన్నారు. ఇక్కడ ఉండేవాళ్లు ప్రతి పనీ తామే చేసుకుంటారు. పర్వతాలు అన్నీ నేర్పిస్తాయన్నది నిజం. అక్టోబరు 12న తిరిగి బేస్‌క్యాంప్‌నకు చేరుకుని బాబాకు కృతజ్ఞతలు చెప్పి మాకు ఇచ్చిన పర్వతారోహణ సామగ్రి తిరిగి ఇచ్చి 13న లేహ్‌కి తిరిగి చేరుకున్నాం. 14న మాకు సర్టిఫికెట్లు ప్రధానం చేశారు. నెలరోజుల తరవాత లేహ్‌ విమానాశ్రయంలో తిరుగుప్రయాణమయ్యాం.

చిదంబరం

ఇదే... చిదంబర రహస్యం!
‘‘ ‘ఆంగికం భువనం యశ్య వాచికం సర్వవాజ్ఞ్మయం ఆహార్యం చంద్ర తారాది తంవందే సాత్వికం శివం’ అంటూ నటరాజస్వామిని ఆరాధిస్తుంటాం. ఆ రూపాన్ని కళ్లారా చూడాలన్న కోరికతో ఇటీవలే చిదంబర క్షేత్రాన్ని దర్శించి వచ్చాం’’ అంటూ ఆ ఆలయ విశేషాలు చెప్పుకొస్తున్నారు వైజాగ్‌కు చెందిన బొమ్మకంటి పద్మావతి.



చిదంబరంలో దిగగానే నేరుగా నటరాజస్వామి దేవాలయానికే వెళ్లాం. ఆలయం చుట్టూ తిలై అనే రకం చెట్లున్నాయి. అందుకే దీన్ని తిలై చిదంబరం అంటారు. దీని అసలు పేరు చితాంబళం. క్రమంగా చిదంబరంగా మారింది. చిత్‌ అంటే మనస్సు. అంబళం అంటే ఆకాశం. ఆకాశానికి సంబంధించిన జ్ఞాన ప్రదేశమని అర్థం. అందుకే దీన్ని చిదాకాశం అనీ పిలుస్తారు. 


పట్టణం మధ్యలోని 40 ఎకరాల సువిశాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఈ ఆలయంలో నటరాజు, శివకామి అమ్మన్‌, గణపతి, గోవిందరాజ పెరుమాళ్‌, మురుగన్‌లు కొలువై ఉన్నారు. ప్రాంగణంలో మొత్తం ఐదు మండపాలు ఉన్నాయి. మొదటిది చిత్‌ అంబళం. ఇందులో నటరాజస్వామి, ఆయన అర్ధాంగి శివకామ సుందరి కొలువై ఉంటారు. దీనికి ఎదురుగా ఉన్నదే పొన్‌ అంబళం లేదా కనకసభ. తరవాతది 56 స్తంభాలున్న నృత్యమండపం. నాలుగోది రాజసభ లేదా వెయ్యిస్తంభాల మండపం. వెయ్యి రేకుల పద్మం(సహస్రారామం)గుర్తుగా చెప్పే ఈ హాలుని ఉత్సవ సమయాల్లోనే తెరుస్తారు. దేవసభగా పిలిచే ఐదో మండపంలో పంచమూర్తులైన గణేశుడు, సోమస్కంద, శివానంద నాయకి, మురుగన్‌, చండికేశ్వరులు కొలువై ఉన్నారు. 


నటరాజస్వామి! 
చిదంబరం స్వయంభూక్షేత్రం. పంచభూత క్షేత్రాల్లో ఒకటి. దీన్నే ఆకాశలింగ క్షేత్రమనీ అంటారు. ఇక్కడ ఈశ్వరుడు ఆనంద తాండవరూపంలో నటరాజస్వామిగా దర్శనమిస్తాడు. పూర్వకాలంలో వారణాసి నుంచి వ్యాఘ్రపాదుడు అనే యోగి వచ్చి ఇక్కడ స్వయంభూలింగం కలదనీ అది కూడా నటరాజ రూపంలో ఉన్నదనీ గుర్తించాడట. ఈ యోగి పులిచర్మాన్ని ధరించేవాడట. అందుకే వ్యాఘ్రపాదుడని పేరు. ఇక్కడ శివుడు చేసే ఆనందతాండవాన్ని చూడ్డానికి శ్రీమహావిష్ణువూ, ఆయన వెంట ఆదిశేషుడు పతంజలి రూపంలో దేవాలయానికి వచ్చేవారట. ఆలయకుడ్యాలమీద చిత్రించి ఉన్న ఆ ఇద్దరి చిత్రాలూ అందుకు సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తాయి.ఆలయానికి పశ్చిమదిశలో ఉన్న గోపురంమీద సూర్యతేజస్సుగల సింహముఖం ఉంది. తూర్పుదిక్కున ఉన్న గోపురంమీద సోమస్కందుడి రూపం కనిపిస్తుంది. దీన్నే శివశక్తి స్వరూపంగా భావిస్తారు. దక్షిణ గోపురంమీద మార్కండేయుణ్ణి కాపాడే ఈశ్వరుణ్ని యమస్వరూపంగా చెబుతారు.


12, 13వ శతాబ్దాల్లో ఈ ఆలయాన్ని చోళులు, పల్లవులు, చేర రాజులు అభివృద్ధిపరిచినట్లు శిలాశాసనాల ద్వారా తెలుస్తోంది. అయితే ఆధునిక శాస్త్రజ్ఞులు ఈ ఆలయానికి సంబంధించి అనేక విషయాలు గుర్తించారు. మానవదేహానికీ ఈ దేవాలయ నిర్మాణానికీ దగ్గర పోలికలు ఉన్నాయట. 

చిదంబరం ఓ అద్భుత శక్తి క్షేత్రం. దీనికి అయస్కాంతశక్తి ఉందనీ భూమధ్యరేఖలోని బిందువు, ఈ నటరాజ విగ్రహంలోని కాలిబొటనవేలుని సూచిస్తుందనీ చెబుతారు. ఆకాశలింగం(చిదంబరం), వాయులింగం (కాళహస్తి), భూలింగం(కాంచీపురం), అగ్నిలింగం(తిరువణైక్కవల్‌), జలలింగం (తిరువణ్ణామలై) అనే పంచభూతలింగాల్లో 1, 2, 3 దేవాలయాలను ఒకే సరళరేఖలో 79 డిగ్రీల 41నిమిషాల తూర్పు అక్షాంశంమీద నిర్మించారు. అందుకే దీన్ని ఓ ఖగోళ, భౌగోళిక అద్భుతంగా చెబుతారు. 

చిదంబరం ఆలయానికి మన శరీరంలోని నవ రంధ్రాల మాదిరిగానే 9 ద్వారాలు ఉన్నాయి. ఈ దేవాలయంలోని ఓ గోపురాన్ని 21,600 బంగారు రేకులతో కప్పారు. ఇది ఒకరోజుకి మనిషి శ్వాసలోని ఉచ్ఛ్వాస, నిశ్వాసాల సంఖ్యతో సమానం. ఆ రేకుల్ని తాపడం చేయడానికి ఉపయోగించిన బంగారు మేకుల సంఖ్య 72 వేలు. యోగశాస్త్ర ప్రకారం మనిషి శరీరంలోని నాడుల సంఖ్యా అంతే. మన శరీరంలో ఎడమవైపు గుండె ఉండే ప్రదేశంలానే ఇక్కడ అమ్మవారి విగ్రహం ఎడమచేతి వైపునకు తిరిగి ఉంటుంది. దీనికి పక్కనే ఉన్న నాలుగు స్తంభాల మండపం నాలుగు వేదాలకూ ప్రతీక. శివపూజలో జరిగే 28 కైంకర్యాలని సూచిస్తూ శివకామసుందరి అమ్మవారి ప్రాంగణంలో 28 స్తంభాలు ఉంటాయి. వీటిమీద 64 కళలకూ గుర్తుగా 64 బీములు ఉంటాయి. బంగారు తాపడం కలిగిన గోపురంమీద ఉన్న నవ కలశాలూ నవశక్తులకి సంకేతాలు. అర్ధమండపానికి ఆనుకుని ఉన్న మండపంలోని 18 స్తంభాలు అష్టాదశ పురాణాలకు ప్రతీక. 


చిదంబర రహస్యం! 
ఈ ఆలయంలో స్వామి నటరాజ రూపం, ఇదీ అని చెప్పలేని చంద్రమౌళీశ్వర స్ఫటికలింగ రూపం, ఏ రూపమూలేని దైవసాన్నిధ్యం అనే మూడు స్వరూపాల్లో దర్శనమిస్తాడు. మూడో రూపమే చిదంబర రహస్యం.. గర్భాలయంలోని వెనకగోడమీద ఓ చక్రం గీసి ఉంటుందట. దానిముందు బంగారు బిల్వ ఆకులు వేలాడుతుంటాయి. అవేమీ కనిపించకుండా ఓ తెర కట్టి ఉంటుంది. అర్చకులు ఆ తెరను నామమాత్రంగా తొలగించి చూపిస్తారు. ఆ ప్రదేశాన్నే శివోహంభవ అంటారు. శివ అంటే దైవం, అహం అంటే మనం. భవ అంటే మనసు... ఆ దైవంలో మనసు ఐక్యం అయ్యే ప్రదేశం. అంటే అక్కడ ఏ రూపం లేకుండానే అజ్ఞానాన్ని తొలగించుకుంటూ ఆ దైవ సాన్నిథ్యాన్ని అనుభూతించడమే ఈ క్షేత్ర ప్రాశస్త్యం... అదే చిదంబర రహస్యం. 


ఈ ఆలయానికి ఉన్న మరో ప్రత్యేకత ఏమిటంటే నటరాజస్వామిని దర్శించి బయటకు వచ్చి వెనుతిరిగిచూస్తే ఆలయ గోపురం వెనుకనే వస్తున్న అనుభూతి కలుగుతుంది. అనేక విశిష్టతలున్న చిదంబర క్షేత్రాన్ని దర్శించుకుని తాదాత్మ్యంతో తిరిగివచ్చాం.

టాంజానియా సఫారీ

ఆ సమయంలో.. లక్షల జంతువులు చనిపోతాయట!

‘వందల సంఖ్యలో క్రూర జంతువుల్నీ వేల సంఖ్యలో వన్యప్రాణుల్నీ అతి దగ్గరగా చూడాలంటే టాంజానియాలో సఫారీకి వెళ్లాల్సిందే...’ అంటూ అక్కడి విశేషాలను కళ్లకు కట్టినట్లుగా వివరిస్తున్నారు విశాఖపట్టణానికి చెందిన చెన్నూరు కామేశ్వరరావు.

మా కూతురూ అల్లుడూ టాంజానియా వాణిజ్య రాజధాని ధర్‌-ఎ-సలామ్‌లో నివసిస్తుండటంతో అక్కడకు వెళ్లాం. బంధుమిత్రులతో కలిసి ముందుగా సఫారీ చూడాలనుకున్నాం. ఉదయం ఆరు గంటలకి ధర్‌-ఎ-సలామ్‌ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం నుంచి కిలిమంజారోకు బయలుదేరాం. గంటన్నరలో అక్కడ దిగాం. ఇది ఆఫ్రికా ఖండ వన్యప్రాణుల నివాసానికి ముఖద్వారం లాంటిది. దిగేముందు మాకు విమానంలోంచి ఓ అద్భుత దృశ్యం కనిపించింది. అదే కిలిమంజారో... ఇది ఆఫ్రికాలోకెల్లా ఎత్తైనదే కాదు, ప్రపంచంలోకెల్లా విడిగా ఉన్న ఎత్తైన పర్వతం కూడా. ఎత్తు సముద్రమట్టం నుంచి 19,341 అడుగులు. ఈ పర్వతం మీద మూడు అగ్నిపర్వత శిఖరాలు ఉన్నాయి. ఇవి మంచుతో కప్పబడి తెల్లగా మెరుస్తున్నాయి.
ఎత్తైన మాసైలు! 
మేం విమానాశ్రయం నుంచి బయటకు వచ్చేసరికి స్వాగతం పలకడానికి ట్రావెల్‌ గైడ్‌ కమ్‌ డ్రైవర్‌ మాకోసం ఎదురుచూస్తున్నాడు. మా లగేజీతో సహా మేం సఫారీ వాహనంలో 40 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న అరుషాకు బయలుదేరాం. అక్కడ ట్రావెల్‌ ఆఫీస్‌కు చేరుకుని మాతో తెచ్చుకున్న ఫలహారం తిని గొరొంగొరొ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రానికి బయలుదేరాం. ఇది అరుషాకు 90 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. అక్కడకు చేరేసరికి మధ్యాహ్నం 12.30 అయింది. ప్రవేశరుసుము ఒక్కొక్కరికి 50 డాలర్లు. ఇది ఎత్తైన ప్రదేశంలో ఉండటంతో వాతావరణం చాలా చల్లగా ఉంది. ఇక్కడ ఏప్రిల్‌- జూన్‌ను గ్రీన్‌ సీజన్‌గా పిలుస్తారు. జూన్‌, జులై నెలలు చాలా చల్లగా ఉంటాయి. నవంబరు, డిసెంబరుల్లో వర్షాలు ఎక్కువ.ప్రధాన ద్వారం నుంచి వన్యప్రాణులు ఉండే ప్రాంతానికి చేరుకోవడానికి సుమారు గంటన్నర సమయం పట్టింది. అక్కడ మమ్మల్ని సఫారీ వాహనంలోకి ఎక్కించారు. మాకు దారిలో పశువులు కాస్తోన్న ఆఫ్రికన్‌ కొండజాతివాళ్లు కనిపించారు. వాళ్లు నల్లగా పొడవుగా వింత వస్త్రధారణతో కనిపిస్తారు. వాళ్లే మాసైలు. వీళ్లు ఈ ప్రాంతానికి దగ్గరలోనే నివాసం ఉంటారు.

గొరొంగొరొ ఒకప్పుడు కిలిమంజారోకన్నా ఎత్తైన అగ్నిపర్వతం. సుమారు 30 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం అది బద్దలవడంతో భూమికి 2000 అడుగుల లోతుకు కుంగిపోయింది. ఇలా కుంగిపోయిన నేలభాగం 100 చదరపు మైళ్ల వరకూ విస్తరించి ఉంది. దీన్నే అగాథం అంటారు. ఇది సముద్రమట్టానికి 5,900 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది. ఈ ప్రాంతం అంతా దట్టమైన పచ్చని గడ్డితో ఉంటుంది. ఇక్కడ ఏడాది పొడవునా నీటి వనరులు ఉంటాయి. అందుకే ఇక్కడ అన్ని జాతులకూ చెందిన వన్యప్రాణులూ కలిసి మొత్తం ముప్ఫైవేలకు పైగా నివసిస్తున్నాయి. మా సఫారీ వాహనం నుంచి బిగ్‌ ఫైవ్‌గా పిలిచే సింహాలనూ పులులనూ, చిరుతలనూ ఏనుగులనూ, రైనాలనూ చూశాం. మధ్యాహ్నం మా వాహనాన్ని ఓ సురక్షిత ప్రాంతంలో నిలిపి, మాతో తెచ్చుకున్న భోజనం చేశాక, మా సఫారీ ప్రయాణం మళ్లీ మొదలైంది. వందలకొద్దీ అడవి దున్నలూ జీబ్రాలూ జింకలూ జిరాఫీలూ నక్కలూ అడవి పిల్లులనూ చూశాం. ఇన్ని రకాల జంతువులు స్వేచ్ఛగా మా వాహనానికి అతి దగ్గరగా తిరుగుతుంటే మాకు ఎంతో ఆనందం వేసింది. వాటిని మా కెమెరాల్లో వీడియోల్లో బంధించాం. తరవాత ఇక్కడే ఉన్న ‘మగాడి’ అనే సరస్సు దగ్గరకు వెళ్లాం. అది సుమారు 400 రకాల జాతులకు చెందిన పక్షులకు నివాసయోగ్యంగా ఉంది. అయితే మిగిలిన వాటికన్నా ఫ్లెమింగోల సంఖ్యే ఇక్కడ ఎక్కువ. కొన్ని వేల సంఖ్యలో గుంపులుగుంపులుగా సరస్సులో తిరిగే ఈ పక్షులు నయనానందకరంగా ఉన్నాయి. ఇలా సఫారీ వాహనంలో సాయంత్రం ఐదు గంటలవరకూ విహరించాం. ఈ సఫారీకి ఏటా ఐదు లక్షల మంది విహారయాత్రకు వస్తారట.
రెస్టారెంటులో పుట్టినరోజు! 
తరవాత క్రేటర్‌ అంచున అంటే రెండు వేల అడుగుల ఎత్తులో ఉన్న కొండమీద ఉన్న సోపా లాడ్జికి బయలుదేరాం. అక్కడకు చేరుకోవడానికి సుమారు గంటన్నర సమయం పట్టింది. లాడ్జికి చేరుకోగానే ప్రవేశద్వారం దగ్గరే మాకు సాదర స్వాగతాలు లభించాయి. సిబ్బంది మా అందరినీ కరీబు(స్వాగతం), జాంబో(బాగున్నారా) అంటూ పలకరించారు. ముఖం తుడుచుకోవడానికి గోరువెచ్చని నాప్‌కిన్‌లూ వెల్‌కమ్‌ డ్రింకులూ ఇచ్చి, మాకు కేటాయించిన కాటేజీలకు తీసుకెళ్లారు. ఓ స్టార్‌ హోటల్లో ఉన్న సదుపాయాలన్నీ ఆ కాటేజీలో ఉన్నాయి. రాత్రివేళ అప్పుడప్పుడూ ఏనుగులూ అడవిదున్నలూ హోటల్‌ ఆవరణలోకి వచ్చే ఆస్కారం ఉండటంతో, భద్రతా సిబ్బంది సహాయం లేకుండా బయటకు రాకూడదని లాడ్జివారు సలహా ఇచ్చారు. లాడ్జి రెస్టారెంట్‌లో భోజనంలో మాకు కావాల్సిన శాకాహార, మాంసాహార వంటకాలను ఉంచారు. హోటల్‌ సిబ్బంది, మేనేజర్లు కాటేజీలో ఉన్న సదుపాయాల గురించీ ఆహార పదార్థాల నాణ్యత గురించీ అనేకసార్లు అడిగి తెలుసుకున్నారు. భోజనం చేసేటప్పుడు అక్కడ ఓ దృశ్యం మమ్మల్ని ఆకర్షించింది. ఆ రోజు రెస్టారెంట్‌కు హాజరైన అతిథుల్లో ఎవరిదైనా పుట్టినరోజు ఉంటే వారికి తమదైన శైలిలో శుభాకాంక్షలు అందజేస్తారు. రెస్టారెంటు సిబ్బంది, వంటవాళ్లు మొత్తం 12 నుంచి 15 మంది ఒకే వరుసలో నడుస్తూ వాళ్ల స్వాహిలి భాషలో పాడుకుంటూ అతిథి ఉన్న టేబుల్‌ దగ్గరకు వెళ్లి అతనికి శుభాకాంక్షలు అందజేశారు. కేకు కోయించారు. ఆ సమయంలో రెస్టారెంట్‌లో లైట్లు ఆఫ్‌ చేసి కొవ్వొత్తుల వెలుతురు మాత్రమే ఉంచారు.

మర్నాడు ఉదయాన్నే టిఫిన్‌ తినడానికి రెస్టారెంట్‌కి వచ్చాం. రకరకాల డ్రైఫ్రూట్లూ పండ్లరసాలూ పండ్లూ పాలూ కార్న్‌ఫ్లేక్సూ... వంటివన్నీ ఏర్పాటుచేశారు. ఇంకా రకరకాల రొట్టెలూ గుడ్లతో చేసిన పదార్థాలను అక్కడ ఉంచారు. ఎనిమిది గంటలకు సెరెంగెటి అనే మరో సఫారీ ప్రయాణం మొదలైంది. లాడ్జివారు ఆ రోజు మధ్యాహ్నం భోజనాన్ని అట్టపెట్టెల్లో పార్సిల్‌ చేసి ఇచ్చారు.
సెరెంగెటి పార్కులో... 
గొరొంగొరొ నుంచి సెరెంగెటి సఫారీ సుమారు 200 కిలోమీటర్లు ఉంటుంది. సెరెంగెటికి వెళ్లే దారిలో కొన్ని వేల అడవి దున్నలూ జింకలూ వందలకొద్దీ జీబ్రాలూ పదుల సంఖ్యలో జిరాఫీలూ ఆస్ట్రిచ్‌లూ కనిపించాయి. వేలసంఖ్యలో అడవిదున్నలు ఒకే వరుసలో వెళ్లడం మాకు ఎంతో ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది. మేం సెరెంగెటి ప్రవేశద్వారానికి చేరేసరికి మధ్యాహ్నం 12 గంటలు అయింది. అక్కడ ప్రవేశ రుసుము తలకి 50 డాలర్లు. టాంజానియాకి వాయువ్యదిశ నుంచి కెన్యా సరిహద్దులోని ఉత్తరం వరకూ అంటే సుమారు 15 వేల చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంది. ప్రపంచంలోకెల్లా అతి పెద్దదైన ఈ పార్కు మొత్తం దట్టమైన పొడవాటి గడ్డి పరచుకుని ఉంటుంది. సెరెంగెటి అనే పదం మాసై భాష నుంచి వచ్చింది. అంటే అంతులేని మైదానం అని అర్థం. ముందుగా సింహాలూ చిరుతలూ ఉన్న ప్రదేశానికి బయలుదేరాం. అక్కడ అవి చాలా కనిపించాయి. మధ్యాహ్నం ఒకటిన్నర గంటలకు పార్కు ప్రవేశద్వారం దగ్గర ఉన్న కన్జర్వేషన్‌ ఆఫీసుకి వచ్చి, అక్కడ చెట్ల కింద ఏర్పాటుచేసిన బల్లల దగ్గర కూర్చుని భోజనం చేశాం. మళ్లీ రెండున్నరకు మా సఫారీ ప్రయాణం మొదలు... ఇప్పుడు సెరెంగెటి ఉత్తర భాగానికి బయలుదేరాం. అక్కడ ఆఫ్రికన్‌ ఏనుగులూ జిరాఫీలూ ఉన్నాయి. పెద్ద చెవులూ దంతాలూ కలిగి ఉన్న ఆఫ్రికన్‌ ఏనుగులు గుంపులుగుంపులుగా విహరిస్తున్నాయి. ఓ చోట రెండు ఏనుగులు తొండంతో పోట్లాడుకోవడం కనిపించింది.

ద గ్రేట్‌ మైగ్రేషన్‌ 
మేం వాహనంలో ముందుకు పోతుంటే ఆంటిలోప్‌(ఒకరకమైన జింక)లు గుంపుగా దాదాపు 15 అడుగుల ఎత్తు ఎగురుతూ రోడ్డునీ కాలువనీ దాటుతూ కనిపించాయి. ఆ దృశ్యం చూడ్డానికి అద్భుతంగా ఉంది. దారిలో ఓ నీటిగుంటలో రైనోలు నీటిలో మునుగుతూ తేలుతూ కనువిందు చేశాయి. నల్లని మూతులు కలిగి ఉన్న ఆఫ్రికన్‌ కోతులు కొన్ని వందల సంఖ్యలో ఉన్నాయి. అప్పటికే సమయం సాయంత్రం ఐదుగంటలు కావడం, ఇంకా అక్కడ ఉండటం ప్రమాదం అని హెచ్చరించడంతో మేం లాడ్జికి చేరుకున్నాం. మర్నాడు ఉదయాన్నే మాంజాకు బయలుదేరాం. తిరుగుప్రయాణంలో చూడని ప్రాంతాలకు తీసుకెళ్లారు. గృమెటి అనే నదీప్రాంతంలో చాలా మొసళ్లు కనిపించాయి. దగ్గరలోనే కొలాబస్‌ జాతికి చెందిన కోతులు గుంపులుగుంపులుగా ఉన్నాయి. పోతే సెరెంగెటికే తలమానికమైన ‘ద గ్రేట్‌ మైగ్రేషన్‌’ ఏటా మే నుంచి జులై వరకూ ఉంటుంది. ఆ సమయంలో దాదాపు 20 లక్షల జంతువులు ఎక్కువగా అడవిదున్నలూ జీబ్రాలూ ఆంటిలోప్సూ... కెన్యాకు వలసపోతాయి. మళ్లీ ఇక్కడ వాతావరణం అనుకూలించాక తిరిగి నవంబరు, డిసెంబరు నెలల్లో ఇక్కడకు వస్తాయి. ఆఫ్రికాలోని ఏడు సహజవింతల్లో ద గ్రేట్‌ మైగ్రేషన్‌ ఒకటి. ఈ 800 కిలోమీటర్ల వలస ప్రయాణంలో దాదాపు రెండున్నర లక్షల జంతువులు ఆకలీ నీటికొరతా వన్యమృగాల దాడుల కారణంగా చనిపోతాయట.

సెరెంగెటీలో హాట్‌ ఎయిర్‌ బెలూన్‌ సదుపాయం కూడా ఉంది. అందులో ఎక్కి విస్తారమైన సెరెంగెటి పచ్చని మైదానాన్ని చూడవచ్చు. మాంజా చేరుకునేటప్పటికి సాయంత్రం నాలుగు గంటలయింది. ప్రపంచంలోకెల్లా అతిపెద్దదైన విక్టోరియా మంచినీటి సరస్సు ఇక్కడే ఉంది. దీని ఉపరితలం 68,800 చదరపు కిలోమీటర్లు కలిగి ఉంటుంది. దీని తీరం 4,828 కిలోమీటర్ల పొడవు ఉంటుంది. ఇది టాంజానియా, కెన్యా, ఉగాండా దేశాల సరిహద్దుల్లో విస్తరించి ఉంది. ఈ సరస్సులో అతి ఎక్కువ లోతు 272 అడుగులు. అతి తక్కువ లోతు 130 అడుగులు. నైల్‌ పెర్చ్‌ అనే చేప ఈ సరస్సు ప్రత్యేకత. ఇంకా అనేక జాతులకు చెందిన చేపలు కూడా ఉంటాయి. దాదాపు లక్షన్నర మందికి ఈ చేపలే జీవనాధారం. ఇక్కడి చేపలు రుచిగా ఉండటంతో వీటికి ప్రత్యేక గిరాకీ ఉందట. అందుకే ఇవి చాలా ప్రదేశాలకు ఎగుమతి అవుతుంటాయి. మేం ఆ రాత్రికి సరస్సుకి ఆనుకుని ఉన్న హోటల్లో బస చేసి, మర్నాడు తిరిగివచ్చాం.

డార్జిలింగ్‌, సిక్కిం రాష్ట్రాల పర్యటన

హీటర్‌ వాడితే జరిమానా కట్టాలి!


డార్జిలింగ్‌, సిక్కిం రాష్ట్రాల్లోని పెల్లింగ్‌, నాథులాపాస్‌, కంచనజంగా, లాచెన్‌, లాచుంగ్‌ హిమాలయాల  సందర్శనకు బయలుదేరాం. మా యాత్ర మొత్తం పదిహేనురోజులు. దిల్లీ చేరుకుని, అక్కడ నుంచి బాగ్దోగ్రాకి విమానంలో వెళ్లాం. అక్కడనుంచి మా టూర్‌ నిర్వాహకులు పంపిన టాక్సీలో డార్జిలింగ్‌కు చేరుకున్నాం. డార్జిలింగ్‌, సిక్కిం పర్యటనలు ముగిశాక, ఉత్తర సిక్కింలోని మారుమూల ప్రాంతాలైన లాచెన్‌, లాచుంగ్‌ హిమాలయాల సందర్శనకు బయలుదేరాం.

గాంగ్‌టక్‌ నుంచి లాచెన్‌ చేరడానికి ఆరుగంటల సమయం పట్టింది. దారిలో సింఘిక్‌ గ్రామంలో దిగి ఓ వ్యూ పాయింట్‌ నుంచి కంచనజంగా, సినియోల్‌చు హిమనగాల సొగసుని చూసి ఆశ్చర్యపోయాం. ఆ గ్రామం నుంచి రెండు కిలోమీటర్లు దాటాక, లోతైన లోయగుండా ప్రయాణం సాగింది. తీస్తానదిమీద ఉన్న వూగే వంతెన దాటగానే తీస్తా- రాంగ్‌యుంగ్‌చు నదీ సంగమ ప్రదేశం వద్దకు వెళ్లాం. ఈ రెండు నదులూ ఒకటైపోయేది ఎప్పుడెప్పుడా అన్నట్లు వేగంగా పరవళ్లు తొక్కే దృశ్యం మమ్మల్ని చూపు తిప్పుకోనీయలేదు. మళ్లీ గోతులమయమైన దారి గుండా చుంగ్‌థాంగ్‌ అనే మరో చిన్న పట్టణానికి చేరుకున్నాం. ఇది ఉత్తర సిక్కింలోని మరో ఎత్తైన ప్రదేశం. ఇక్కడ నుంచి దారి రెండుగా చీలుతుంది. ఎడమవైపుగా ప్రయాణిస్తే లాచెన్‌, కుడివైపుగా ప్రయాణిస్తే లాచుంగ్‌ చేరతాం. ఛోప్తాలోయ, గురుదంగ్‌మార్‌ సరస్సుకు వెళ్లాలంటే లాచెన్‌లో బస చేయాలి. యుమ్‌థాంగ్‌లోయ, జీరోపాయింట్‌లకు వెళ్లాలంటే లాచుంగ్‌లో బస చేయాలి. ఈ రెండు చోట్లకూ వెళ్లాలంటే యాత్రికులు టూర్‌ ఏజెన్సీల సాయంతో ముందుగానే ఏర్పాట్లు చేసుకోవాలి. ఈ ప్రాంతాలు భారత్‌- చైనా సరిహద్దుకి అతి దగ్గరగా ఉన్నాయి. అక్కడ పర్యటించాలంటే రక్షకదళం లేదా ప్రభుత్వం నుంచి అనుమతి తప్పనిసరి. పర్మిట్లనూ ఐడీకార్డులనూ ఆర్మీ చెక్‌ పోస్టుల దగ్గర తనిఖీ చేసి మాత్రమే ముందుకు అనుమతిస్తారు.

లాచెన్‌లో...
మేం ముందుగా లాచెన్‌కు బయలుదేరాం. ఉత్తర సిక్కిం జిల్లా జనసందోహానికి చాలా దూరంగా ఉండటంవల్ల ప్రకృతి దృశ్యాలు స్వర్గాన్ని తలపిస్తాయి. లాచెన్‌కు వెళ్లే దారిలో ఒక్క వాహనాన్ని కూడా మేం చూడలేదు. దారిలో మేం ఏడుగురు అక్కాచెల్లెళ్ల జలపాతాలు, నాగా జలపాతాల దగ్గర ఆగి ఆ సుందర దృశ్యాలను చూశాం. దారంతా గుంతలమయం. ఎక్కడా రోడ్డే ఉండదు. గాంగ్‌టక్‌ నుంచి మొత్తం 120 కిలోమీటర్ల దూరాన్నీ మా నేపాలీ డ్రైవర్‌ కేవలం బ్రేకులూ క్లచ్‌లూ కొడుతూ 5-10 కిలోమీటర్ల వేగంతో మాత్రమే నడిపాడు. రాత్రి ఆరున్నర గంటలకు మా బసను చేరుకున్నాం. ఉష్ణోగ్రత -6 డిగ్రీలకు పడిపోయింది. అర్ధరాత్రికి -10 డిగ్రీలకు పడిపోతుందని చెప్పారు. హోటల్‌ సిబ్బంది రెండుసార్లు వేడివేడి టీ ఇచ్చి మమ్మల్ని సేదతీర్చారు. గదుల్లో హీటర్లు పెట్టడానికి అనుమతి లేదు. ఒకవేళ పెడితే ఐదువేల రూపాయల జరిమానా కట్టాలి. లాచెన్‌లో స్థానికుల ఇళ్లు చాలా తక్కువ. హోటల్స్‌ ఉన్నప్పటికీ సౌకర్యాలు ఉండవు. అద్భుత హిమ సౌందర్యాన్ని చూడాలన్న సంకల్పం ఉన్నవాళ్లే అక్కడకు వెళ్లగలరు. మా గది బాల్కనీలోంచే లాచెన్‌ చూ నదీ ప్రవాహ పరవళ్ళూ హిమశిఖర శ్రేణులూ మాకు కనువిందు చేశాయి.

ఆక్సిజన్‌ శాతం చాలా తక్కువ...
తెల్లవారుజామున నాలుగు గంటలకే ప్రయాణం. ఛోప్తా లోయ దాటి గురుదంగ్‌మార్‌ సరస్సు చేరడానికి ఆర్మీవారు ఉదయం 8 నుంచి 10 గంటల వరకే అనుమతిస్తారు. ఆ ప్రాంతం సముద్రమట్టానికి 17,100 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్నందున ఆక్సిజన్‌ శాతం చాలా తక్కువ. ఉదయం 10 గంటల తరవాత వాతావరణం అతి భయానకంగా ఉంటుందట. కన్ను పొడుచుకున్నా కానరాని పొగమంచు కమ్మేస్తుంది. ఓ పక్క చలి తీవ్రత, మరోపక్క వేగంగా వీచే గాలులతో వాతావరణం ఏమాత్రం అనుకూలంగా ఉండదు. అందుకే తెల్లవారుజామున మూడు గంటలకే లేచి తయారై హోటల్‌ వాళ్ల నుంచి ఫ్లాస్క్‌ తీసుకుని, నిండా వేడి నీళ్లు నింపుకుని, గ్లోవ్సూ ఉన్నికోట్లూ టోపీలూ వేసుకుని బయలుదేరాం. అలా మూడు గంటలపాటు 30 కిలోమీటర్లు ప్రయాణించి ధంగూ అనే గ్రామం చేరుకున్నాం. అక్కడ ఉన్న ఓ చిన్న హోటల్‌లో అల్పాహారం, టీ తీసుకుని తిరిగి మా ప్రయాణం కొనసాగించాం.

రోడోడెండ్రాన్‌ చెట్లూ చంద్రకాంత మొక్కలతో ఛోప్తాలోయ పచ్చగా కనిపించింది. ఏప్రిల్‌-మే నెలల్లో ఈ ప్రాంతం అంతా తెల్లని మంచుతో నిండిపోతుంది. ఆ సమయంలోనే గులాబీ, ఎరుపు రంగుల్లో రోడోడెండ్రాన్‌ పూలు విరగబూసి పూలలోయని తలపిస్తాయి. అందులోనూ ఆ రోజు రాత్రే మంచువర్షం కురియడంతో పచ్చని చెట్లమీద తెల్లని మంచుపూలు పుష్పించినట్లున్న దృశ్యం మరింత అందంగా ఉంది. సగం మంచుతో గడ్డకట్టీ, సగం స్వచ్ఛమైన నీటి ప్రవాహంతో తీస్తానది ఛోప్తాలోయలో మెలికలు తిరుగుతూ ప్రవహించే దృశ్యం కళ్లను కట్టిపడేస్తుంది. వీటన్నింటి వెనకగా వెండికొండల్ని తలపించే హిమశిఖరాలూ వాటి నుంచి ఉరికే జలపాత సంగీతం మనల్ని మరోలోకంలో విహరింపజేస్తాయి. నలుపు, తెలుపు రంగుల్లోని జడలబర్రెలు అక్కడక్కడా గుంపులుగా గడ్డిమేస్తూ కనిపిస్తాయి.

నీలాల సరస్సు చెంతన...
ఛోప్తా లోయ దాటాక దారి కాస్త మెరుగైంది. ఆర్మీ అవసరాలకోసం నిర్మించిన ఆ రోడ్డులో చెక్‌పోస్టు దగ్గర తనిఖీలు చేసి, మా వయసుని దృష్టిలో పెట్టుకుని సరస్సు దగ్గర ఎక్కువసేపు ఉండొద్దని హెచ్చరించారు. మెల్లగా మా వాహనం ఎత్తైన కొండమీదికి చేరింది. సరస్సు దగ్గరకు వచ్చేశామన్న ఆనందంతో వాహనంలోంచి దిగేసరికి చలిగాలి ఈడ్చి కొట్టింది. ఆ వేగానికి నిలబడటమే కష్టమైంది. సమయం ఉదయం 9 గంటలు. మూడువంతులు మంచుతో గడ్డ కట్టి, ఓ వంతు మాత్రం నీలివర్ణపు నీళ్లతో మెరుస్తోన్న సరస్సు వైపు చూసి చకితులమయ్యాం. దానికి పక్కనే బౌద్ధగురువు పద్మసంభవుని ఆరామం, దాని చుట్టూ రంగురంగుల జెండాలు రెపరెపలాడుతూ ఆ సందేశాలను టిబెట్‌కి చేరుస్తున్నట్లున్నాయి. గురుదంగ్‌మార్‌ సరస్సులోని పవిత్ర జలాలను సేవిస్తే సంతానం లేని దంపతులకు సంతానం కలుగుతుందని స్థానికుల నమ్మకం. ఓ గంటసమయం పాటు ఆ సరస్సు అందాలను కెమెరాలో బంధించాక చివరకు మా వేళ్లు పనిచేయకపోవడంతో ఇక అక్కడ ఉండటం ప్రమాదకరం అని గ్రహించుకుని కారెక్కి వెనుతిరిగాం. చేతివేళ్లు బాగా నొప్పెట్టసాగాయి. ధంగూలోని ఓ హోటల్‌లో మంట దగ్గర చేతులు కాపుకున్నాకగానీ అవి యథాస్థితికి రాలేదు. పెదాలు పగిలి రక్తంకారుతూ కనిపించాయి. అక్కడివాళ్లు నెలకోసారి మాత్రమే స్నానం చేస్తారని ఆ హోటల్‌ వాళ్లు చెప్పారు. జనవరి నెలలో ఇక్కడ ఉండటానికి వీలుకాని పరిస్థితిలో వాళ్లు ఇతర ప్రాంతాలకు వలసపోతారట. ఇక్కడవాళ్లు గుర్రాలూ, కొండగొర్రెలూ, జడలబర్రెలూ పెంచుతారు. జడలబర్రెల పాలనుంచి వెన్న, కోవా... వంటివి తయారుచేసి విక్రయిస్తారు. మరే వృత్తులకూ ఈ ప్రాంతం అనుకూలం కాదు. మేం ధంగూ నుంచి లాచెన్‌ చేరేసరికి మధ్యాహ్నం రెండు గంటలయింది. ఆ రోజు అక్కడే బస చేశాం.

లాచుంగ్‌లో... యుమ్‌థాంగ్‌లోయలో...
లాచెన్‌ నుంచి లాచుంగ్‌ 45 కిలోమీటర్లు. ఆ రోజు హోటల్‌లో బస చేసి, తెల్లవారుజామున 4 గంటలకే బయలుదేరి యుమ్‌థాంగ్‌ లోయకు వెళ్లేసరికి ఓ గంట సమయం పట్టింది. ఆ లోయలో తీస్తానది వెంబడే ఉన్న బౌద్ధుల రంగురంగుల జెండాల రెపరెపల ధ్వని వీనులవిందుగా ఉంటుంది. ఆ ప్రదేశంలో అక్కడక్కడా వేడినీటి బుగ్గలున్నాయి. వాటిల్లోని సల్ఫర్‌ కారణంగా చర్మసంబంధ రుగ్మతలు మాయమవుతాయని అంటారు. యుమ్‌థాంగ్‌ లోయ నుంచి చూస్తే పౌహురి, సుందుసెన్‌పా హిమశిఖర శ్రేణులు చూపుని మరల్చనీయవు. ఆ లోయ అందాలు చూస్తూ ముందుకి ప్రయాణించేకొద్దీ పచ్చని చెట్లు కనుమరుగై కొండలూ గుట్టలే కనిపించసాగాయి. కొంతదూరం వెళ్లాక హిమగిం¹ుల శ్రేణి మా కళ్లముందు సాక్షాత్కరించింది. అదే జీరోపాయింట్‌. ఉదయించే భానుడి కిరణాలు తాకి హిమగిం¹ులు వెండికొండల్ని తలపిస్తున్నాయి. వాటినుంచి మంచు కరిగి చిన్న ప్రవాహాలుగా మారి లోయలోకి చేరి తీస్తానదిగా పరుగులు తీస్తుంది.

తీస్తానదీ పాయమీద చిన్న చిన్న కొయ్యలతో కచ్చా వంతెన కట్టారు. దాన్ని దాటుతూ వంతెనమీద ఉన్న కొయ్యలు కదలడంతో ఒకతను జారి నీటిప్రవాహంలో పడిపోయాడు. ఓ క్షణం గుండె ఆగిపోయింది. వెనక ఉన్న వాళ్లు వెంటనే అప్రమత్తమై వేగంగా స్పందించి అతన్ని నీళ్ల ప్రవాహంలోంచి బయటకు లాగారు. దాంతో మేం కూడా చాలా జాగ్రత్తగా ఆ కొయ్య వంతెన దాటాం. అది దాటి హిమశిఖరాలపైకి ఆయాసపడుతూ చేరాం. ఫర్లాంగులకొద్దీ స్వచ్ఛంగా మెరిసే మంచుమీదా అక్కడక్కడా లోపలికి కూరుకుపోయే మంచుగుట్టలమీదా భయంభయంగా నడుస్తూ ఆ ప్రాంతం అంతా తిరిగాం. డ్రైవర్‌ హెచ్చరికతో మళ్లీ ఆ కొయ్య వంతెన జాగ్రత్తగా దాటి వచ్చి అక్కడ ఉన్న గుడారాల్లోని స్టాల్స్‌లో టీ తాగుతూ మరోసారి ఆ హిమశిఖర సౌందర్యాన్ని ఆసాంతం వీక్షించాం. మా వాహనం దగ్గరకు వచ్చేసరికి కొండగొర్రెలు కనిపించాయి. అవి మమ్మల్ని చూసి భయంతో కొండ అంచులకు చేరి అక్కడ నుంచి మమ్మల్ని బెదురుచూపులు చూడటం మాకెంతో నవ్వు తెప్పించింది. ఆ హిమశిఖరాలను మళ్లీ మళ్లీ చూస్తూనే వెనుతిరిగి లాచుంగ్‌కీ అక్కడ నుంచి గాంగ్‌టక్‌కు చేరుకుని ఇంటికి తిరిగొచ్చాం.

అద్వితీయం... అమరనాథుడి దర్శనం!

“అదో రాతి గుహ... దానిమీదగానీ ఆ చుట్టుపక్కలగానీ ఎక్కడా మంచులేదు. కానీ గుహలోపల ఉన్న శిలావేదికమీద ఏ బ్రహ్మదేవుడో మంచుతో లింగాన్ని చేసి ప్రతిష్ఠించినట్లుగా ధవళకాంతితో వెలిగిపోయే హిమలింగం... మహిమాన్వితమైన శివలింగం. అపురూపమైన ఆ అమరలింగ దర్శనం కోసమే అత్యంత కష్టమైన ఆ యాత్రకు సన్నద్ధమవుతారు భక్తులు... అదే అమరనాథ్‌ యాత్ర...” అంటూ ఆ విశేషాలను వివరిస్తున్నారు కడపకు చెందిన కె.ఎల్‌.సంపత్‌కుమార్‌.

మార్గమధ్యంలో వచ్చే అడ్డంకులన్నింటినీ శివనామస్మరణతో అధిగమించగలమన్న నమ్మకంతో గతేడాది మేం అమర్‌నాథ్‌ యాత్రకు బయలుదేరాం. లింగ రూపంలో ఉన్న శివశక్తిని పూజించడం అంటే పరమశివుడికి ఎంతో ప్రీతికరం అని మహాభారతంలో పేర్కొన్నాడు వేదవ్యాసుడు. ఏటా ఆషాడమాస శుక్ల పాడ్యమి నుంచి శ్రావణమాస శుక్ల పౌర్ణమి వరకూ భక్తులను ఈ యాత్రకు అనుమతిస్తారు. ఈ యాత్ర ఎన్ని రోజుల వరకూ ఉంటుందనేది వాతావరణం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ ఏడాది జులై రెండు నుంచి ఆగస్టు 29 వరకూ యాత్రకు అనుమతి ఉంది. అంటే 59 రోజులు. అయితే యాత్ర ప్రారంభ దినాల్లో వెళితేనే హిమలింగం పెద్దదిగా దర్శనమిస్తుంది. యాత్ర సమాప్తమయ్యే సమయానికి క్రమంగా మంచు కరిగి లింగాకారం అదృశ్యమైపోతుంది. మేం యాత్ర మొదలుపెట్టిన రెండో రోజునే హిమలింగ దర్శనంకోసం ఏర్పాట్లు చేసుకున్నాం. జనవరి తరవాత ప్రభుత్వం ఈ యాత్రా తేదీలను ఆయా వెబ్‌సైట్లలోనూ పత్రికల్లోనూ ప్రకటిస్తుంది. మనం అమరనాథ్‌జీ ట్రస్టువారి website (www.shriamarnathjishrine.com)లోకి వెళితే అన్ని వివరాలూ తెలుసుకోవచ్చు.

ఖీర్‌ భవానీ...
June 22వ తేదీన బెంగళూరు-నిజాముద్దీను రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్‌ రైలులో అనంతపురం నుంచి బయలుదేరి 24వ తేదీన దిల్లీకి చేరుకున్నాం. జమ్మూ- కాట్రాలోని వైష్ణోదేవి మాతా దర్శనం చేసుకున్నాం. 27వ తేదీ సాయంకాలానికి బస్సులో శ్రీనగర్‌ చేరాం. మర్నాడు ఉదయాన్నే ఉపాహారం తీసుకుని శ్రీనగర్‌ నుంచి అమరనాథ్‌ యాత్రకు బయలుదేరాం. దారిలో గండర్‌బాల్‌, కంగన్‌, గుండ్‌ మొదలైన గ్రామాలమీదుగా దాదాపు 27 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న తులాములా అనే గ్రామం చేరుకున్నాం. అక్కడి ఖీర్‌భవానీ దేవాలయం కాశ్మీరు ప్రాంతంలోని ప్రసిద్ధ హిందూ దేవాలయాల్లో ఒకటి. సహజమైన ఓ మంచునీటి బుగ్గతో ఏర్పడిన సరస్సు మధ్యలో ఈ ఆలయాన్ని చలువరాతితో నిర్మించారు. గర్భగుడిమీద బంగారు గుమ్మటం చూడ్డానికి ఎంతో బాగుంటుంది. గుడిలోని తులామాయిని పార్వతీదేవి అంశగా బావిస్తారు. ఈ దేవతకు పాయసాన్ని నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు. అందుకే ఈ దేవతను ఖీర్‌ భవానీగా పిలుస్తారు. ఇక్కడి సరస్సులోని నీరు స్వచ్ఛంగా స్ఫటికంలా మెరుస్తూ కనిపిస్తుంది. ఆ నీటి రంగు మారితే కాశ్మీరుకి విపత్తు సంభవిస్తుందన్నది స్థానికుల విశ్వాసం. చివరిసారిగా కార్గిల్‌ యుద్ధ సమయంలో నీరు ఎరుపురంగులోకి మారిందని అంటారు. ఈ దేవాలయ ప్రాంగణంలో చీనార్‌ వృక్షాలు చాలానే ఉన్నాయి. పక్కపక్కనే ఉన్న రెండు చీనార్‌ వృక్షాల శిఖరాగ్రాల మధ్య భారతదేశపటం కనిపిస్తుంటుంది.

బంగారు రాదారి!
ఖీర్‌ భవానీ ఆలయంలో దాదాపు గంటసేపు ఉన్నాం. మధ్యాహ్న సమయానికి శ్రీనగర్‌ నుంచి 84 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న సొనేమార్గ్‌ చేరుకున్నాం. దారి పొడవునా ఓ వైపు సింధు నది, మరోవైపు హర్ముఖ పర్వత శ్రేణులూ... ప్రయాణం ఎంతో ఆహ్లాదకరంగా సాగింది. సోనేమార్గ్‌ అంటే బంగారు పచ్చిక బయళ్లు ఉన్న రహదారి అని అర్థం. ఇది సముద్రమట్టానికి దాదాపు 2730 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న అత్యంత అందమైన ప్రాంతం. చుట్టూ ఎటు చూసినా పర్వతాలే. వాటి శిఖరాగ్రాలమీద మంచు మెరుస్తూ కనిపిస్తుంది. పూలతో నిండిన ఆల్విన్‌ వృక్షాలూ, చీనార్‌ చెట్లతో నిండిన పర్వతలోయలతో ఆ ప్రాంతం ఎంతో సుందరంగా ఉంది. శిఖరాగ్రాలమీద ఉన్న మంచు కరిగి చిన్న చిన్న జలపాతాలు ఏర్పడి చూపరులను కట్టిపడేస్తుంటాయి. ఇక్కడి గడ్సర్‌, సట్సర్‌ సరస్సులు ఎంతో నిర్మలంగా ఉంటాయి. ఇక్కడి తేజివ్యాస్‌ అనే హిమానీనదం వేసవికాలంలో పర్యటకులకు అద్భుతమైన విడిదిగా చెప్పవచ్చు. ఇక్కడి నుంచే లఢక్‌కు వెళ్లే జోజిల్లా లోయ మార్గం ప్రారంభమవుతుంది. ఇక్కడి సింధునదీ తీరాన ఉన్న ఓ హోటల్‌లో భోజనం చేసి సాయంకాలం నాలుగు గంటలకు బాల్టాల్‌ అనే గ్రామం చేరుకున్నాం. అమరనాథ గుహ చేరడానికి ఇదే మా బేస్‌ క్యాంపు.

పవిత్రగుహను చేరాలంటే...
ఆ పవిత్ర గుహను చేరడానికి రెండు మార్గాలున్నాయి. మొదటిది పహల్‌గావ్‌ను బేస్‌క్యాంపుగా చేసుకుని వెళ్లేది. రెండోది బాల్టాల్‌ మీదుగా వెళ్లేది. పహల్‌గావ్‌ మార్గంలో గుహను చేరడానికి 47 కిలోమీటర్లు ప్రయాణించాలి. పరమశివుడు పార్వతీదేవిని ఈ మార్గం ద్వారానే తీసుకెళ్లి గుహలో తన అమరకథను వినిపించాడనీ, ఈ పహల్‌గావ్‌ దగ్గర తన వాహనమైన నందీశ్వరుడిని వదిలి నడక ద్వారా గుహను చేరాడనీ పురాణ కథనం. పహల్‌గావ్‌ నుంచి దాదాపు 15 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న చందనవాలీలో పరమశివుడు తన శిఖలోని చంద్రవంకని వదిలాడని అంటారు. అక్కడే మొదటిరాత్రి మజిలీ చేస్తారు. తరవాత 12 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న శేషనాగ్‌ అనే సరస్సు ఒడ్డున శివుడు తన ఆభరణాలైన సర్పాలను వదిలాడట. అక్కడే రెండో రాత్రి మజిలీ. తరవాత మార్గంలో ఉన్న మహాగుణాస్‌ అనే పర్వతశిఖరాన వినాయకుడినీ, పంచతరణి వద్ద పంచ భూతాలనూ విడిచాడనీ అంటారు. ఇక్కడే మూడో మజిలీ. శంకరుని శిరస్సులోని ఐదు పాయల నుంచి జలధారలు ఐదు నదులుగా బయటకు వచ్చి ఏకనదిగా ప్రవహించాయనీ, అదే ఈ పంచ తరణి అనీ అంటారు. మహాగుణాస్‌ పర్వతశిఖరం ఎత్తు 14,800 అడుగులు. అక్కడ ఆక్సిజన్‌ సాంద్రత చాలా తక్కువ. కాబట్టి యాత్రికులు ఆరోగ్యవంతులైతేనే ఈ యాత్రకు బయలుదేరాలి. పంచతరణి నుంచి నాలుగోరోజున ఏడు కిలోమీటర్లు నడిస్తే అమరనాథగుహ వస్తుంది. దారిలో పంచతరణి, అమరావతి అనే నదులు కలిసే ప్రాంతం వస్తుంది. దీన్ని సంగం అని వ్యవహరిస్తారు. ఇక్కడే పరమశివుడు పార్వతీదేవి సమేతంగా స్నానం చేసి గుహలోకి ప్రవేశిస్తాడు. ఎవరూ తన అమరకథను వినకూడదనే ఉద్దేశంతో గుహ చుట్టూ కాలాగ్నిని సృష్టించాడనీ దాంతో గుహ చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతం భస్మమైందనీ అంటారు. అందుకే ఇప్పటికీ గుహ చుట్టూ ఉన్న నేల తెల్లగా భస్మం రూపంలో ఉంటుంది. అలాంటి ఏకాంత ప్రదేశంలో శంకరుడు తన అమరకథను పార్వతీదేవికి వినిపించాడు. కానీ యాదృచ్ఛికంగా కాలాగ్నికి భయపడి ఆ గుహలో తలదాచుకున్న పావురాల జంట, ఆ కథను విని అమరత్వం పొందాయన్నది పౌరాణిక కథనం. ఇప్పటికీ ఆ పావురాల జంటను అక్కడ చూడవచ్చు.

బాల్టాల్‌ మార్గంలో...
దగ్గరదారి కావడంతో మేం బాల్టాల్‌ మార్గాన్ని ఎంచుకున్నాం. సాయంకాలం నాలుగు గంటలకు మా బస్సు బాల్టాల్‌ చేరింది. అక్కడ మాకు మా ట్రావెల్‌ ఏజెన్సీవారు ముందుగా ఏర్పాటుచేసిన టెంట్లలో వసతి కల్పించారు. అక్కడకు వెళ్లే సమయానికే దేశం నలుమూలల నుంచీ వచ్చిన స్వచ్ఛంద సేవాసంస్థల సభ్యులు ఉన్నారు. వాళ్లు యాత్రికుల సౌకర్యార్థం ఎన్నో ఉచిత భోజనశాలలు ఏర్పాటు చేశారు. వీటినే ‘భాండార్‌’లని పిలుస్తారు. మేమంతా అక్కడే తిన్నాం. ఖమ్మం జిల్లా నుంచి వచ్చిన ఓ సేవా సంస్థ గత 14 సంవత్సరాలుగా ఓ ఉచిత భోజనశాలను నిర్వహిస్తోంది. అక్కడ నుంచి అమరనాథగుహ దూరం 14 కిలోమీటర్లు. మా బృందంలోని 36 మంది యాత్రికుల్లో 28 మంది డోలీల్లోనూ, ఏడుగురు గుర్రాలమీదా, ఒకరు మాత్రం కాలిబాటనా వెళ్లడానికి నిశ్చయించుకున్నారు. మర్నాడు వేకువజామునే మేం కాలకృత్యాలు తీర్చుకుని, దాదాపు మూడు కిలోమీటర్ల దూరంలోని డొమాయిల్‌లో ఉన్న నీల్‌గ్రధ్‌ ప్రవేశద్వారం వద్దకు చేరుకున్నాం. ఉదయం అయిదు గంటల సమయానికి ఆ ప్రవేశద్వారాలు తెరిచారు. మా యాత్రా పర్మిట్లను పరిశీలించి అక్కడి సరిహద్దు రక్షణ సిబ్బంది మమ్మల్ని అమరనాథయాత్రకు అనుమతించారు. వెళ్లేదారిలో మంచినీళ్లూ, కాఫీ, టీలూ, తినడానికీ దొరుకుతాయి. ఎక్కడ మంచుపడుతుందో ఎప్పుడు వాన కురుస్తుందో తెలియదు కాబట్టి రెయిన్‌కోట్లూ, గొడుగులూ, ఉన్నిదుస్తులూ తీసుకెళ్లడం శ్రేయస్కరం. దారిపొడవునా సైనిక సిబ్బంది ఉంటారు. ఎత్తుకు వెళ్లేకొద్దీ మంచు ముసుగేసుకున్న పర్వతశిఖర సౌందర్యాన్ని చూడ్డానికి రెండు కళ్లూ చాలవు. దారిపొడవునా హిమానీ నదాలూ, నదులూ, చిన్న చిన్న జలపాతాలూ పలకరిస్తూ ఆహ్లాదాన్ని పంచిస్తాయి. నాలుగున్నర కిలోమీటర్ల దూరం గడ్డకట్టిన మంచుమీదే నడవాల్సి వచ్చింది. దాదాపు పది గంటల సమయానికి సంగం చేరాం. ఢోలీలో వెళ్లినా, గుర్రాలమీదెక్కినా అందరూ కూడా సంగం దగ్గర నుంచి రెండున్నర కిలోమీటర్లు నడవాల్సిందే. సంగం నుంచి రెండున్నర కిలోమీటర్లు నడిచాక సుమారు 300 మెట్లు ఎక్కి ఆ పవిత్రగుహను చేరుకున్నాం. ఇది సముద్రమట్టానికి సుమారు 13,000 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది. 60 అడుగుల పొడవూ, 30 అడుగుల వెడల్పూ, 15 అడుగుల ఎత్తూ ఉన్న ఆ గుహలోకి వెళ్లగానే కనిపించిన ఆ హిమలింగం, మమ్మల్ని భక్తిపారవశ్యంలో ముంచెత్తింది. దానికి పక్కనే మంచుతో ఏర్పడిన మరో రెండు చిన్న విగ్రహాలు కూడా కనిపించాయి. వీటిని పార్వతీదేవి, గణేశ మూర్తులుగా భావిస్తారు. ఆ పవిత్ర అమరనాథ గుహలో ఓ పావురాల జంటను చూశాం. నిజంగా సముద్రమట్టానికి అంత ఎత్తైన ప్రదేశంలో ఆ మంచు శిఖరాల మధ్య, సంవత్సరంలో దాదాపు 10 నెలలపాటు మనుష్య సంచారమే లేని చోట, ఆ పావురాలు అక్కడ ఉండటం ఆశ్చర్యకరమే. ‘ఏ జన్మ పుణ్యఫలమో ఆ అమరలింగేశ్వరుని దర్శించుకోగలిగాం’ అన్న సంతృప్తితో మేం వెనుతిరిగి సంగం వద్దకు వచ్చేసరికి మధ్యాహ్నం ఒంటిగంట అయింది. బాల్టాల్‌ చేరేసరికి సాయంత్రం ఆరుగంటలు... ఆ రాత్రికి అక్కడే విశ్రాంతి తీసుకుని మర్నాడు ఉదయమే బస్సులో శ్రీనగర్‌కు తిరిగివచ్చాం.