Sunday, 26 January 2020

ఉజ్జ‌యిని - నాగ‌చంద్రేశ్వ‌రాల‌యం







నాగ‌చంద్రేశ్వ‌రాల‌యం



మన దేశంలో ఏడాదిలో ఒక్కరోజు మాత్రమే తెరుచుకునే ఆలయం ఒకటుందని మీకు తెలుసా?

అవును మీరు చదువుతున్నది అక్షరాలా నిజం. ఆ ఆలయం సంవత్సరంలో ఒక్కరోజు మాత్రమే తెరిచి ఉంటుంది. హిందూ ధ‌ర్మంలో పాముల‌ను ఆరాధించే సంస్కృతి అనాదిగా వస్తోంది. హిందూ ధ‌ర్మంలో స‌ర్పాల‌ను దేవ‌త‌ల ఆభ‌ర‌ణంగా భావిస్తారు. మ‌న‌దేశంలో ఎన్నో నాగ దేవాల‌యాలున్నాయి. అందులో ప్ర‌ముఖమైంది ఇత‌ర ఆల‌యాల‌కంటే భిన్న‌మైంది ఉజ్జ‌యినిలోని నాగ‌చంద్రేశ్వ‌రాల‌యం.

ఉజ్జ‌యినిలోని మ‌హాకాల్ మందిరంలోని మూడో అంత‌స్థులో నాగ‌చంద్రేశ్వ‌రాల‌యం కొలువై ఉంది.

ఈ కోవెల సంవ‌త్స‌రంలో ఒక‌రోజు మాత్ర‌మే అది కూడా శ్రావ‌ణ శుక్ల పంచ‌మి రోజు మాత్ర‌మే తెరిచి ఉంటుంది. ఆరోజు మాత్ర‌మే భ‌క్తుల‌ను ద‌ర్శ‌నానికి అనుమ‌తిస్తారు. ఆల‌యం తెరిచి ఉండే ఈ ఒక్క‌రోజున స‌ర్ప‌రాజుగా భావించే త‌క్ష‌కుడు ఆల‌యంలోనే ఉంటాడ‌ట‌.

నాగ‌చంద్రేశ్వ‌ర స్వామి ఆల‌యంలో 11వ శతాబ్దానికి చెందిన అద్భుత‌మైన ప్ర‌తిమ ఉంది. ఇందులో ప‌డ‌గ విప్పి ఉండే పామునే ఆస‌నంగా చేసుకొని కూర్చొని ఉన్న శివ‌పార్వ‌తులుంటారు. ఈ ప్ర‌తిమ‌ను నేపాల్ నుంచి తెప్పించార‌ని చెబుతుంటారు. ఉజ్జ‌యినిలో త‌ప్ప ఇలాంటి ప్ర‌తిమ ప్ర‌పంచంలో మ‌రెక్క‌డా ఉండ‌ద‌ట‌.

సాధార‌ణంగా అయితే స‌ర్పంపైన విష్ణు భ‌గ‌వానుడు మాత్ర‌మే శ‌యనిస్తాడు. కానీ ప‌ర‌మ‌శివుడు శయ‌నించిన దాఖ‌లాలు ఎప్పుడూ విన‌లేదు. కానీ ప్ర‌పంచంలో మ‌ర‌కెక్క‌డా లేని విధంగా ఉజ్జ‌యినిలోని నాగ‌చంద్రేశ్వ‌ర స్వామి ఆల‌యంలో భోళాశంకరుడు శ‌య‌నించి ఉండ‌డం విశేషం. ఈ ప్ర‌తిమ‌లో శివ‌పార్వ‌తుల‌తో పాటు వారి ముద్దుల త‌న‌యుడు వినాయ‌కుడు కూడా కొలువై ఉన్న అద్భుత దృశ్యం చూడ‌డానికి రెండు క‌ళ్లూ చాల‌వు నాగ‌చంద్రేశ్వ‌ర స్వామి ఆల‌యంలో స‌ర్పంపైన ప‌ర‌మ‌శివుడు శయ‌నించి ఉండ‌డం వెన‌క ఒక క‌థ ప్ర‌చారంలో ఉంది.

స‌ర్ప‌రాజు త‌క్ష‌కుడు ప‌ర‌మేశ్వ‌రుడి అనుగ్ర‌హం కోసం కఠోర‌మైన త‌పస్సు చేశాడ‌ట‌. ప్ర‌స‌న్న‌మైన శివుడు త‌క్ష‌కుడికి అమ‌ర‌త్వాన్ని ప్ర‌సాదించాడ‌ట‌. ఇక అప్పటి నుంచి త‌క్ష‌కుడు శివుడు సాన్నిధ్యంలోనే ఉండిపోయాడ‌ని చెబుతారు. నాగ‌చంద్రేశ్వ‌ర స్వామి ఆల‌యానికి శతాబ్దాల చ‌రిత్ర ఉంది.

1050లో భోజరాజు ఈ మందిరాన్ని నిర్మించాడు. ఆయ‌న త‌ర్వాత సింధియా వంశానికి చెందిన రాణోజీ మ‌హ‌రాజ్ 1732లో ఆల‌య జీర్ణోద్ధ‌ర‌ణ చేప‌ట్టాడు. ఈ ఆల‌యాన్ని ఒక్క‌సారి ద‌ర్శించుకుంటే చాలు స‌ర్‌యదోషాల‌న్నీ తొల‌గిపోతాయ‌ట‌. అందుకే నాగ‌పంచ‌మి రోజు ఆల‌యానికి భ‌క్తులు పోటెత్తుతారు. నాగ‌చంద్రేశ్వ‌రుడి ద‌ర్శించుకొని పునీతుల‌వుతారు. ఈ ఒక్క‌రోజే దాదాపు రెండు ల‌క్ష‌ల మంది భ‌క్తులు ద‌ర్శించుకోవ‌డం విశేషం.

--((***))--

Thursday, 16 January 2020

గోదావరి నదీ పరిక్రమ

నదీ నమామీ పరిక్రమామి
తల్లి గోదారిని చుట్టేద్దాం
ఉప్పొంగే గోదారి.. గలగలల గోదారి.. అఖండ గోదారి.. ఆ నదీమతల్లి ఏ తీరులో ప్రవహించినా మనోహరమే! ఎక్కడో బ్రహ్మగిరిలో జననం.. మరెక్కడో ఉన్న కడలికై పయనం. గిరులు దాటుకొని.. లోయల్లో పడిపోయి.. పాయలుగా విడిపోయి.. తన పరీవాహక ప్రాంతాన్ని పచ్చగా చూసే కల్పవల్లి గోదావరి. దక్షిణ గంగగా పేరొందిన గోదావరికి కృతజ్ఞతా పూర్వకంగా ప్రదక్షిణ చేసే సంప్రదాయం ఒకటుంది. అదే గోదావరి పరిక్రమ. త్రయంబకం మొదలు సాగర సంగమం వరకు గో‘దారి’ వెంట సాగుతూ.. తీర్థరాజాల్లో మునుగుతూ.. క్షేత్రాలను దర్శించుకుంటూ.. ప్రణతులిడటం జన్మకో అదృష్టం!
మహారాష్ట్రలోని త్రయంబక క్షేత్రం సమీపంలో ఉన్న బ్రహ్మగిరి గోదావరి ఉద్భవ స్థానం. పడమటి కనుమల్లో పల్లవించిన నది త్రయంబకేశ్వరుడి ఆలయం చెంత పిల్ల కాల్వగానే తన ప్రస్థానం మొదలుపెడుతుంది. తర్వాత అనేక ఉపనదులను తనలో కలుపుకొంటూ ముందుకు సాగుతుంది. మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రాలను పావనం చేసి.. అఖండ గోదారిగా రూపుదాల్ఛి. కడలిలో కలిసిపోతుంది. గోదావరి నది పొడవు సుమారు 1,465 కిలోమీటర్లు. ఈ నది చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేయడం అంటే మామూలు విషయం కాదు. దాదాపు 3,500 కిలోమీటర్ల ప్రయాణం చేస్తే గానీ.. పరిక్రమ పూర్తవ్వద్ధు.
అనుకూల సమయం?
అక్టోబరు మాసాంతం నుంచి మార్చి పూర్తయ్యే వరకు గోదావరి పరిక్రమకు అనుకూల సమయం. యాత్రలో పరిసరాల్లోని క్షేత్రాలనూ సందర్శించవచ్ఛు 18 రోజుల్లో పరిక్రమ పూర్తవ్వాలనేది పెద్దల మాట.
గంగాఖేడ్‌: ధర్మపురి నుంచి జగిత్యాల, మెట్‌పల్లి, నిజామాబాద్‌, బోధన్‌, ముద్‌ఖేడ్‌ మీదుగా గంగాఖేడ్‌ (315 కి.మీ) చేరుకోవాలి. గంగాఖేడ్‌ చారిత్రక నగరం.
చూడాల్సినవి: గంగాఖేడ్‌ కోట, పాండురంగాలయం, శివాలయం, జ్యోతిర్లింగ క్షేత్రం పర్లి (31 కి.మీ.)
షిరిడీ: గోదావరి తటిపై లేకున్నా.. పరిక్రమలో షిరిడీని తప్పక దర్శిస్తారు భక్తులు. బాబా దర్శనంతో ప్రశాంతత కలుగుతుందని నమ్మకం.
చూడాల్సినవి: సాయిబాబా మందిరం, ఖండోబా దేవాలయం, బాబా పెంచిన పూదోట.. లెండీ వనం, ద్వారకామాయి మసీదు, బాబా చావడి
షిరిడీ నుంచి మళ్లీ నాసిక్‌ మీదుగా త్రయంబకం చేరుకొని గోదావరి దర్శనంతో సంపూర్ణ పరిక్రమ పూర్తవుతుంది.
ధర్మపురి: యోగ లక్ష్మీ నారసింహుడు కొలువై ఉన్న క్షేత్రమిది. చెంతనే ఉగ్ర నరసింహుడి దర్శనమూ చేసుకోవచ్ఛు పరిశుద్ధంగా పారే గోదావరి జలాల్లో స్నానంతో పాపాలు తొలగిపోయాయన్న అనుభూతి కలుగుతుంది.
చూడాల్సినవి: నరసింహస్వామి ఆలయం, కోటి లింగాల (శాతవాహనుల మొదటి రాజధాని 18 కి.మీ.)
మంథని: మంత్రపురిగా పేరున్న మంథనిలో సనాతన సంప్రదాయ వైభవం కనిపిస్తుంది. వేదఘోష వినిపిస్తుంది.
చూడాల్సినవి: మహాలక్ష్మీ ఆలయం, భిక్షేశ్వర గుడితో పాటు ఇతర పురాతన ఆలయాలు
కాళేశ్వరం: త్రివేణి సంగమ క్షేత్రమిది. గోదావరి, ప్రాణహిత, సరస్వతి (అంతర్వాహిని) కలిసే పవిత్రస్థలి. అపురూప ఆలయాలు ఎన్నో ఉన్నాయిక్కడ.
చూడాల్సినవి: కాళేశ్వర-ముక్తీశ్వర ఆలయం, దత్తాత్రేయ గుడి, కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టులోని నిర్మాణాలు
బూర్గంపాడు: భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలో ఉంటుంది. ఇక్కడ ప్రశాంత గోదావరిని చూడొచ్ఛు ఇక్కడి నుంచి భద్రగిరి ఆలయ శిఖరం అత్యద్భుతంగా దర్శనమిస్తుంది.
కొవ్వూరు: నరసాపురం నుంచి పాలకొల్లు మీదుగా కొవ్వూరు చేరుకోవాలి. దీనికి గోష్పాద క్షేత్రమని పేరు.
చూడాల్సినవి: సోమేశ్వర మందిరం, పట్టిసీమ, భద్రకాళీ వీరభద్రస్వామి ఆలయం
మూడు రకాలుగా ప్రదిక్షణ..
కంఠ పరిక్రమ: త్రయంబకం నుంచి కాశ్యపీ జలాశయం మీదుగా గంగాపూర్‌లోని గోదావరి నదిపై నిర్మించిన డ్యామ్‌ నుంచి మళ్లీ త్రయంబకం చేరుకోవడంతో కంఠ పరిక్రమ పూర్తవుతుంది.
నాభి పర్యంతం: త్రయంబకంలో మొదలుపెట్టి గంగాపూర్‌ డ్యామ్‌, పంచవటి, పైఠాన్‌, నాందేడ్‌, బాసర, కాళేశ్వరం వరకు రావాలి. అక్కడ గోదావరి-ప్రాణహిత సంగమ ప్రాంతాన్ని దర్శించుకొని కాళేశ్వరం, మంథని, ధర్మపురి, నాందేడ్‌, గంగాఖేడ్‌, నెవాసా, షిరిడీ, నాసిక్‌, త్రయంబకం చేరుకోవడంతో నాభి పర్యంతం పరిక్రమ పూర్తవుతుంది.
సంపూర్ణ ప్రదక్షిణం: త్రయంబకం నుంచి గోదావరి సముద్రంలో కలిసే చోటు వరకు వెళ్లి.. మళ్లీ త్రయంబకానికి చేరుకోవడం సంపూర్ణ పరిక్రమ ప్రత్యేకత. త్రయంబకం నుంచి నదికి ఉత్తర తీరంలో ఉన్న క్షేత్రాలను దర్శించుకుంటూ ముందుకు సాగాలి. గోదావరి సాగర సంగమ ప్రాంతాన్ని సందర్శించిన తర్వాత దక్షిణ తీరంలోని క్షేత్రాల మీదుగా సాగుతూ మళ్లీ త్రయంబకం చేరుకోవాలి. దీనిని ఉత్తమ ప్రదక్షిణగా చెబుతారు.
త్రయంబకం, పంచవటి, పైఠాన్‌, బాసర, చెన్నూరు, గడ్చిరోలి, భద్రాచలం, రాజమహేంద్రవరం, యానాం వెళ్లి.. అక్కడ గోదావరి సంగమ ప్రాంతాన్ని సందర్శించాలి. అక్కడి నుంచి నరసాపురం మీదుగా కొవ్వూరు, బూర్గంపాడు, కాళేశ్వరం, మంథని, ధర్మపురి, గంగాఖేడ్‌, షిరిడీ, నాసిక్‌ మీదుగా త్రయంబకం చేరుకోవడంతో సంపూర్ణ పరిక్రమ పూర్తవుతుంది.
త్రయంబకం: త్రయంబకంలో గోదావరి చిన్న కాల్వలా కనిపిస్తుంది. గంగాద్వారా పర్వతంపై గోదావరి ఆలయం ఉంటుంది. అక్కడి నుంచి బ్రహ్మగిరి దర్శనం చేసుకుకోవడంతో పరిక్రమ మొదలవుతుంది.
చూడాల్సినవి: త్రయంబక జ్యోతిర్లింగం, గోరఖ్‌నాథ్‌ గుహ, కేదారీశ్వరాలయం, స్వామి సమర్థ ఆశ్రమం, రామలక్ష్మణ తీర్థం
పైఠాన్‌: మహారాష్ట్రలోని ఔరంగాబాద్‌ జిల్లాలో ఉంటుంది పైఠాన్‌. ఒకప్పుడు ప్రతిష్ఠానపురమనే పేరుతో శాతవాహనుల రాజధానిగా ఉండేది.
చూడాల్సినవి: నాథ్‌సాగర్‌ డ్యామ్‌, సంత్‌ ఏక్‌నాథ్‌ మందిరం, ధ్యానేశ్వర్‌ ఉద్యానవనం, జయక్వాడీ పక్షుల సంరక్షణ కేంద్రం, పైఠాన్‌ పట్టుచీరల పరిశ్రమ
బాసర: పైఠాన్‌ నుంచి షాహగడ్‌, పర్భణీ, నాందేడ్‌, నిర్మల్‌, ముధోల్‌ మీదుగా బాసర చేరుకోవాలి. చదువుల తల్లి సరస్వతీదేవి కొలువై ఉన్న క్షేత్రమిది. ఇక్కడ ప్రశాంత గోదావరి మనసుకు ఆహ్లాదాన్నిస్తుంది.
చూడాల్సినవి: సరస్వతీ ఆలయం, వ్యాస మహర్షి గుహ, దత్తాత్రేయ ఆలయం
చెన్నూరు: బాసర నుంచి నిర్మల్‌, మంచిర్యాల మీదుగా చెన్నూరు చేరుకోవాలి. ఇక్కడ గోదావరి ఉత్తర వాహిని. అందుకే సాధకులు చెన్నూరులో నదీ స్నానానికి ప్రాధాన్యమిస్తారు.
చూడాల్సినవి: భవానీ అగస్తీశ్వర మందిరం
గడ్చిరోలి: చెన్నూరు నుంచి బెల్లంపల్లి, ఆసిఫాబాద్‌, రాజురా, గోండ్‌పిపారీ, అష్టి మీదుగా గడ్చిరోలి (సుమారు 285 కి.మీ.) చేరుకోవాలి. ఈ మార్గంలోనే వార్ధానది, వెన్‌ గంగా నది ప్రాణహితలో కలుస్తాయి.
చూడాల్సినవి: వెన్‌గంగా తీరంలో అష్టి దగ్గర పురాతనమైన మార్కండేశ్వర మందిరం
భద్రాచలం: గడ్చిరోలి నుంచి సిరొంచా, కాళేశ్వరం, భూపాలపల్లి, ఏటూరునాగారం, వాజేడు, చెర్ల మీదుగా భద్రాచలం (510 కి.మీ.) చేరుకోవాలి. తెలుగునాట శ్రీరాముడి దివ్యక్షేత్రం భద్రాచలం. ఇక్కడి భద్రగిరిపై శ్రీరామచంద్రుడు చతుర్భుజాలతో వెలిశాడని స్థల పురాణం.
చూడాల్సినవి: రామాలయం, పర్ణశాల
రాజమహేంద్రవరం: భద్రాద్రి నుంచి చింతూరు, మారేడుమిల్లి, రంపచోడవరం మీదుగా రాజమహేంద్రవరం (201 కి.మీ.) వెళ్లాలి. పచ్చని అడవి గుండా సాగే ఈ ప్రయాణం అద్భుతంగా ఉంటుంది. కాటన్‌ బ్యారేజీ తర్వాత గోదావరి రెండు పాయలు యానాం వైపు, రెండు నరసాపురం దిశగా సాగిపోతాయి. ఈ పాయలే మళ్లీ ఏడుగా విడిపోయి ప్రవహిస్తాయి.
చూడాల్సినవి: రాజమహేంద్రవరం నగరం, కడియం నర్సరీలు, ద్రాక్షారామం
యానాం: ఇక్కడే గౌతమీ నది మొదటిపాయ సముద్రంలో కలుస్తుంది. సంగమ ప్రాంతాన్ని బోటులో వెళ్లి చూడొచ్ఛు లాంచీల్లో మిగిలిన పాయలు దాటుకొని వశిష్ఠ మొదటి పాయ నుంచి మళ్లీ నదిలోకి ప్రవేశించొచ్ఛు తగిన భద్రత లేకపోతే లాంచీలకు దూరంగా ఉండండి. యానాంలో సాగర సంగమం చూసుకొని రోడ్డు మార్గంలో నరసాపురం చేరితే పరిక్రమ సగం పూర్తవుతుంది.
చూడాల్సినవి: అంతర్వేది, మురమళ్ల (వీరభద్ర ఆలయం), అప్పనపల్లి (కోనసీమ తిరుపతి)
పంచవటి: అరణ్యవాస సమయంలో సీతారామలక్ష్మణులు గోదావరి ఒడ్డున ఉన్నారని నమ్ముతారు. లక్ష్మణుడు.. శూర్పణఖ ముక్కు కోసింది, రాముడు.. మారీచుడ్ని సంహరించింది ఇక్కడే అని చెబుతారు.
చూడాల్సినవి: రామ కుండం, లక్ష్మణ కుండం, సీత కుండం, పంచవటి (ఐదు వట వృక్షాలు), సీతా గుహ, కాలారామ్‌ ఆలయం, గంగాపూర్‌ డ్యామ్‌, కాశ్యపీ డ్యామ్‌
- నారాయణ గురూజీ, మంథని

కథ కంచి నుంచే..

కథ కంచి నుంచే..
దసరదా యాత్ర
ఓ గుడికి వెళ్తే.. భక్తి భావం వికసిస్తుంది. మరో క్షేత్రానికి వెళ్తే.. నిర్మాణశైలి సంభ్రమాశ్చర్యాలకు గురి చేస్తుంది. ఇంకో ధామానికి వెళ్తే.. ప్రాచీన సంప్రదాయ విపంచి మనసు పొరలను కదిలిస్తుంది.. దసరా కదా! పైగా వారం రోజుల సెలవులు.. అటు ఆధ్యాత్మికత.. ఇటు విజ్ఞాన వినోదాల సమాహారాన్ని ఆస్వాదించొద్దాం.. పదండి విజయోస్తు!!
ధ్యాత్మిక కేంద్రాలకు చిరునామా తమిళనాడు. కంచి, మదురై, చిదంబరం, రామేశ్వరం, అరుణాచలం ఇలా ఎన్నో పుణ్యక్షేత్రాలకు నెలవు. ఉత్సవాలు, ఊరేగింపులు తరచూ జరుగుతూనే ఉంటాయి. యాత్రికులతో కిటకిటలాడుతుంటాయి. నవరాత్రుల సందర్భంగా ఆధ్యాత్మిక ధామాలు కొత్త శోభను సంతరించుకుంటాయి. ఈ సమయంలో వీటిని దర్శించుకుంటే కలిగే అనుభూతి జీవితాంతం గుర్తుండిపోతుంది. ముందుగా చెన్నై వెళ్తే.. అక్కడి నుంచి వరుసగా కంచి, చిదంబరం, కుంభకోణం, తంజావూరు, శ్రీరంగం, మదురై క్షేత్రాలను దర్శించుకోవచ్చు.
ఇదీ మార్గం..
వారం రోజుల్లో ఈ ఆధ్యాత్మిక యాత్ర పూర్తి చేసుకోవచ్చు. ముందుగా చెన్నైకి చేరుకుంటే.. అక్కడి నుంచి సొంత వాహనంలో గానీ, ట్యాక్సీలో గానీ, ప్రజా రవాణా ద్వారా గానీ ప్రయాణం కొనసాగించవచ్చు. చెన్నై నుంచి కంచి 74 కి.మీ. దూరంలో ఉంటుంది.
కంచి నుంచి చిదంబరం 190 కి.మీ. దూరంలో ఉంటుంది. మహాబలిపురం, పుదుచ్చేరి వంటి పర్యాటక కేంద్రాల మీదుగా చిదంబరం చేరుకోవచ్చు.
చిదంబరం నుంచి కుంభకోణానికి దూరం 80 కి.మీ. ఈ మార్గంలో గంగాయికొండ చోళపురం వస్తుంది. ఇక్కడ కూడా ఒక బృహదీశ్వరాలయం ఉంది.
కుంభకోణం నుంచి తంజావూరు 40 కి.మీ. దూరంలో ఉంటుంది. ఇక్కడి నుంచి శ్రీరంగం 60 కి.మీ., అక్కడి నుంచి మదురై 145 కి.మీ. దూరంలో ఉంటాయి.
మదురై నుంచి పళని (120 కి.మీ.), కొడైకెనాల్‌ (100 కి.మీ.) వెళ్లొచ్చు.
కామాక్షి సన్నిధిలో..: కంచి
అన్ని కథలూ కంచికి చేరతాయి. కంచి కథ మాత్రం శతాబ్దాల కిందటే మొదలైంది. దేశంలోని ఏడు మోక్ష క్షేత్రాలలో ఇదీ ఒకటి. వెయ్యి ఆలయాల నగరంగా దీనికి పేరు. కంజీవరం, కాంచీపురం అనీ పిలుస్తారు. ఈ పట్టణంలో ఒకవైపు శైవ ఆలయాలు, మరోవైపు వైష్ణవాలయాలు దర్శనమిస్తాయి. శక్తి ఆలయాలు కోకొల్లలు. అన్నీ పురాతనమైనవే! మండువా లోగిళ్లు, చిన్న చిన్న వీధులు, చిన్నాపెద్దా ఆలయాలు, పూల అంగళ్లు, రకరకాల దుకాణాలు, వచ్చిపోయే యాత్రికులతో కంచిలో నిత్యం తిరునాళ్ల సందడి కనిపిస్తుంది. ఈ క్షేత్రంలో కామాక్షి ఆలయం ప్రముఖమైంది. ఎందరో యోగులు కామాక్షి సన్నిధిలో సాధన చేస్తుంటారు. మరోవైపు ఎన్నో కళలు కల నేత కంచిపట్టు పుట్టిల్లు కూడా ఇదే! పట్టణంలో నేతన్నల ఇళ్లు తప్పక సందర్శించాల్సిందే! పట్టుచీరలు నేయడంలో వారి పట్టును కళ్లారా చూడాల్సిందే.
చూడాల్సినవి
ఏకాంబరేశ్వరాలయం
కైలాసనాథ ఆలయం
వరదరాజ కోవెల
చిత్రగుప్తుని గుడి
బృహద్‌ వైభవం: తంజావూరు
ఇక్కడ రూపుదిద్దుకున్న వీణ.. దేశం నలుమూలలా సుస్వరాలు పలికిస్తూ ఉంది. ఇక్కడి చిత్తరువులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. కళలకు కాణాచి ఈ పట్టణం. ఆలయాల నిలయం ఈ క్షేత్రం. చోళరాజుల పరాక్రమానికి చారిత్రక గుర్తు. అదే తంజావూరు. ఇక్కడి బృహదీశ్వరాలయం చూసి తీరాల్సిందే. క్రీ.శ 1004-1009 మధ్య మొదటి చోళరాజు హయాంలో దీనిని నిర్మించారని చెబుతారు. శత్రురాజులపై విజయానికి గుర్తుగా ఈ భారీ ఆలయాన్ని కట్టించారట. అరుదైన శిల్పాలతో అలరించే ఈ గుడి యునెస్కో వారసత్వ సంపదగా గుర్తింపు పొందింది. బృహదీశ్వరాలయం ఎత్తు సుమారు 216 అడుగులు. ఆలయంలో పదమూడున్నర అడుగుల ఎత్తున్న శివలింగం దర్శనమిస్తుంది. దీనికి ఎదురుగా 19 అడుగుల భారీ నందీశ్వరుడు కొలువుదీరి ఉంటాడు. ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించి వెయ్యేళ్లు పూర్తవుతున్నా.. నేటికీ చెక్కుచెదరలేదు. తంజావూరులోని సరస్వతీ మహల్‌.. ఆసియా ఖండంలోనే పురాతనమైన గ్రంథాలయాల్లో ఒకటి. తాళపత్రాలు, పురాతన గ్రంథాలు ఎన్నో ఇక్కడ భద్రంగా ఉన్నాయి.
చూడాల్సినవి
గణపతి గుడి
మరాఠా ప్యాలెస్‌
రాయల్‌ ప్యాలెస్‌
అంతా రహస్యం: చిదంబరం
పంచభూత లింగ క్షేత్రాల్లో ఒకటి చిదంబరం. కంచి ఏకాంబరేశ్వరుడు భూతత్వ లింగమైతే.. ఇక్కడ శివయ్య ఆకాశ లింగం. నిరాకారంగా సాక్షాత్కరిస్తాడు. అదే చిదంబర రహస్యం. ఆలయాల నెలవు ఈ క్షేత్రం. నలభై ఎకరాల సువిశాల ప్రాంగణంలో ప్రధాన ఆలయం ఉంటుంది. అపురూప శిల్పకళతో ద్రవిడ వైభవాన్ని కళ్లముందు ఉంచుతుంది. క్రీస్తుశకం రెండో శతాబ్దంలో దీనిని నిర్మించారని చెబుతారు. 13వ శతాబ్దంలో పునర్నిర్మించారట. ఈ ఆలయంలో పరమేశ్వరుడు చంద్రమౌళీశ్వరుడిగా, నటరాజస్వామిగా దర్శనమిస్తాడు. ఆకాశలింగంగా ఏ రూపమూ లేకుండా అనుగ్రహిస్తాడు. గర్భాలయం వెనుక గోడ మీద ఓ చక్రం గీసి ఉంటుంది. అది ఎవరికీ కనిపించకుండా ఒక తెర అడ్డంగా ఉంటుంది. ప్రత్యేక సందర్భాల్లో తెరను తొలగిస్తారు. ఉప ఆలయాలు, భారీ మంటపాలతో కోవెల అపురూప దృశ్యకావ్యంగా కనిపిస్తుంది.
చూడాల్సినవి
పిచ్చవరం మడ అడవులు
కాళి అమ్మన్‌ ఆలయం
అనంత సౌందర్యం: శ్రీరంగం
శ్రీరంగం ప్రముఖ వైష్ణవ క్షేత్రాలలో ఒకటి. రెండు పాయలుగా విడిపోయిన కావేరీ నదిలో ఓ ద్వీపంలా ఉంటుందీ క్షేత్రం. ఇక్కడి అనంతపద్మనాభుడి ఆలయం అనంత శిల్పసంపదకు ఆలవాలం. 156 ఎకరాల్లో విస్తరించిన ఆలయం 7 ప్రాకారాలు, 22 గోపురాలు, 9 తీర్థాలతో అద్భుతంగా కనిపిస్తుంది. ఈ క్షేత్రాన్ని ఎందరో రాజులు, చక్రవర్తులు అభివృద్ధి చేశారు. ఇక్కడి రాజగోపురం 236 అడుగుల ఎత్తు ఉంటుంది. 192 అడుగుల వెడల్పు, 13 అంతస్తులతో ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. శ్రీరంగానికి ఏడు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది తిరుచిరాపల్లి. చోళ రాజులు మొదలు విజయనగర పాలకుల వరకు ఎందరో రాజుల ఏలికలో తిరుచిరాపల్లి చిరస్మరణీయమైన కీర్తిని గడించింది. మదుర నాయకుల పాలనలో అభివృద్ధి సాధించింది. ఇక్కడి రాక్‌ఫోర్ట్‌ ఆనాటి రాజుల వైభవానికి చిహ్నంగా నిలిచింది. తిరుచిరాపల్లి పట్టణానికి శ్రీరంగం ఏడు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది.
అడుగడుగున గుడి: కుంభకోణం
కుంభకోణం గురించి తరచూ పత్రికల్లో చదువుతాం. నాలుగు రోజులయ్యాక ఆ సంగతే మర్చిపోతాం. అసలైన కుంభకోణం చూస్తే.. మనసు ఆనందంతో నిండిపోతుంది. జన్మంతా ఆ క్షేత్ర వైభవం గుర్తుండిపోతుంది. ఈ చిన్న పట్టణంలో వందకుపైగా పురాతన ఆలయాలున్నాయి. వీటిలో కొన్ని శివాలయాలైతే, ఇంకొన్ని విష్ణు ఆలయాలు. బ్రహ్మ ఆలయమూ ఉంది. శివాలయాల్లో ప్రముఖమైనది కుంభేశ్వరస్వామి కోవెల. ఈ స్వామి పేరిటే.. దీనికి కుంభకోణమనే పేరు వచ్చింది. పట్టణ శివారులో మహామాఘం అనే పెద్ద కోనేరు ఉంటుంది. జీవనదికి పుష్కరాలు నిర్వహించినట్టు.. ఈ కోనేరుకూ చేస్తారు. ప్రతి పన్నెండేళ్లకు ఒకసారి బృహస్పతి సింహరాశిలోకి ప్రవేశించినప్పుడు 12 రోజుల పాటు పుష్కరాలు చేస్తారు. ఇందులో పాల్గొనేందుకు లక్షల మంది యాత్రికులు తరలి వస్తారు. మరో విశేషమేంటంటే.. నవగ్రహాల గుడులు. సాధారణంగా నవగ్రహాలకు కలిపి ఒకటే ఆలయం ఉంటుంది. కుంభకోణంలో ఒక్కో గ్రహానికీ ఓ గుడి ఉంది. ఈ పట్టణంలో కంచు, రాగి, ఇత్తడితో విగ్రహాలు రూపొందిస్తుంటారు. ఇక్కడ తయారయ్యే మూర్తులు దేశదేశాలకు ఎగుమతి అవుతుంటాయి. పట్టుచీరల తయారీ కేంద్రాలూ ఎక్కువే ఇక్కడ. కాఫీకీ కుంభకోణం ప్రసిద్ధి.
మమతల తల్లి: మదురై
చల్లని చూపుల తల్లి మీనాక్షి. అళగర్‌ పెరుమాళ్‌ అందాల చెల్లిగా కొలువుదీరిన అమ్మ.. విద్యను అనుగ్రహిస్తుందనీ, సంపదను కటాక్షిస్తుందనీ భక్తుల విశ్వాసం. మొదట అమ్మవారిని దర్శించుకున్న తర్వాతే.. శివాలయానికి వెళ్తారు భక్తులు. దేవీ ఆలయంలో నిత్యం పండగ వాతావరణం కనిపిస్తుంది. సువిశాలమైన ఆలయ ప్రాంగణంలో ఎన్నెన్నో ఉపాలయాలు ఉంటాయి. నాలుగు దిక్కులా నాలుగు అందమైన గోపురాలు ఉంటాయి. వీటి ఎత్తు సుమారు 160 అడుగులు. ఆలయ ప్రాంగణంలో అందమైన కోనేరు ఉంటుంది. వెయ్యి స్తంభాల మంటపం ప్రత్యేక ఆకర్షణ. తెల్లవారుజామున 5 గంటల నుంచి రాత్రి 9.30 గంటల వరకూ ఆలయం తెరిచే ఉంటుంది. ఆలయ వైభవం ఇలా ఉంటే.. మదురై పట్టణ సౌందర్యం మరింత అబ్బురపరుస్తుంది. వైగై నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ పురాతన పట్టణం ప్రశాంతంగా కనిపిస్తుంది. సనాతన కుటుంబాలు, అందమైన లోగిళ్లతో వీధులు దర్శనమిస్తాయి. ఉత్సవాల వేళ.. యాత్రికులతో వాడలన్నీ కిక్కిరిసిపోతాయి.
చూడాల్సినవి
అళగర్‌ ఆలయం
సుబ్రహ్మణ్య గుడి
వైగై ఆనకట్ట
ఇస్కాన్‌ మందిరం

అరకుఅరవిరిసె

అరకుఅరవిరిసె
ఉదయం 6.50 గంటలు.. విశాఖపట్టణం రైల్వే స్టేషన్‌.. ప్లాట్‌ఫామ్‌పై ప్రజలు గుంపులు గుంపులుగా ఉన్నారు. అందరి ఎదురుచూపులూ కిరండూల్‌ ప్యాసింజర్‌ గురించే.. అరకు అందాలు చూడాలనుకునే పర్యాటకులకు అంతకుముందే.. అద్భుతమైన దృశ్యాలను చూపిస్తుందీ రైలు. సొంత వాహనాలు ఉన్నా.. రైలు ప్రయాణానికే మొగ్గు చూపుతారంతా. రైలు కదిలింది మొదలు.. ప్రతిక్షణం ఓ అద్భుతమే!
విశాఖపట్టణం నుంచి 30 కిలోమీటర్లు దాటాక తర్వాత అసలైన ప్రయాణం మొదలవుతుంది. ఓవైపు కొండలు.. ఇంకోవైపు లోయలు.. రివ్వున వీచే చల్లగాలి.. ప్రతి దృశ్యం మనోహరమే! ఈ వింతల నుంచి తేరుకోకముందే.. చిమ్మచీకటి కమ్మేస్తుంది. రైలు శబ్దంలో లయ మారుతుంది. అంతలోనే మళ్లీ వెలుగు.. ఇంతలోనే మళ్లీ చీకటి.. ఇలా చీకటివెలుగుల కౌగిలిలో ప్రయాణం సాగిపోతుంది. ఈ మార్గంలో బొద్దవర గ్రామం నుంచి కరకవలస వరకు 70 కిలోమీటర్ల దూరంలో 52 సొరంగాలు ఉంటాయి. 150 మీటర్ల నుంచి కిలోమీటర్‌ పొడవున్న సొరంగాలు కూడా ఉన్నాయి. వీటి గుండా రైలు దూసుకుపోతున్నప్పుడు ప్రయాణికుల కేరింతలు సొరంగాల్లో ప్రతిధ్వనిస్తాయి. ఇదే రైలులో అద్దాల బోగీ (విస్టాడోమ్‌) ఒకటుంటుంది. అందులో ప్రయాణం మరింత ఆనందంగా సాగుతుంది. ఈ బోగీలో ప్రయాణించాలంటే ముందస్తుగా టికెట్‌ బుక్‌ చేసుకోవాల్సిందే.
బొర్రా గుహల మీదుగా.. 

అరకులోయకు వెళ్లే ప్రయాణికులు ముందుగా బొర్రా గుహలకు చేరుకుంటారు. సముద్రమట్టానికి 800 మీటర్ల ఎత్తున ఉండే ఈ గుహలు 150 మిలియన్‌ సంవత్సరాల కిందట ఏర్పడ్డాయని చెబుతారు. గుహల పైకప్పులోని సున్నపు రాయి కరిగి బొట్లుబొట్లుగా కింద పడి.. అందులోని నీరు ఆవిరై సున్నపురాయి మిగిలి విచిత్ర ఆకృతులు ఏర్పడ్డాయి. శివలింగం, తల్లీకూతుళ్లు, రాక్షసబల్లి వంటి రూపాలు ఆశ్చర్యం కలిగిస్తాయి. బొర్రా గుహల నుంచి అరకు వెళ్లే దారిలో ప్రకృతి సౌందర్యం మనసును హత్తుకుంటుంది. చాలామంది ప్రైవేట్‌ ట్యాక్సీల్లో అరకు బాట పడతారు. వెళ్తూవెళ్తూ ముందుగా బొర్రాగుహలకు ఏడు కిలోమీటర్ల దూరంలోని కటికి జలపాతాన్ని సందర్శిస్తారు. ఇక్కడ గోస్తనీ నదీ జలాలు 50 అడుగుల ఎత్తు నుంచి దూకుతూ అలరిస్తాయి. దీనికి 18 కిలోమీటర్ల దూరంలోని తాడిగూడెం  జలపాతం కూడా సందర్శనీయ స్థలమే.
విరివనంలోకి.. 
తాడిగూడెం తర్వాత అనంతగిరి కొండలు ప్రారంభమవుతాయి. ఏపుగా పెరిగిన సిల్వర్‌ ఓక్‌ చెట్లు దర్శనమిస్తాయి. చెట్లకు దట్టంగా మిరియాల పొదలు అల్లుకొని ఉంటాయి. కనుచూపుమేరలో విస్తరించిన కాఫీ తోటలు మరింత ఆహ్లాదాన్నిస్తాయి. అనంతగిరి కొండలు దాటాక అసలైన దృశ్యం కంటపడుతుంది. కొండల నడుమనున్న విశాలమైన మైదానాల్లో విరిసిన పసుపుపచ్చని వలిసె పూలు తారసపడతాయి. సెప్టెంబరు నుంచి డిసెంబరు మధ్య కాలంలో ఈ పంట వేస్తారు. నవంబరు రాకతో.. ఆ ప్రాంతమంతా పూలవనంగా మారిపోతుంది. కేవలం ఈ పూలను చూసేందుకే అరకు వచ్చే పర్యాటకులూ ఉంటారంటే అతిశయోక్తి కాదు. కాసేపు ఇక్కడ ఫొటోలు దిగి, కబుర్లాడి ముందుకు కదులుతారు. మరో 12 కిలోమీటర్లు ప్రయాణిస్తే అరకులోయ వస్తుంది. చుట్టూ పచ్చదనం, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణం చూడగానే జీవితాంతం అరకులోనే ఉండిపోతే బాగుండు అనే భావన కలుగుతుంది.
ఆకాశం నుంచి ..
గతేడాది అరకులో మొదటిసారి బెలూన్‌ ఫెస్టివల్‌ నిర్వహించారు. 2019 జనవరిలో అరకులోయ మరోసారి బెలూన్‌ ఉత్సవానికి వేదిక అవుతోంది. హాట్‌ బెలూన్స్‌లో గగనతలానికి వెళ్లగానే.. కొండలు, లోయల్లో దాగున్న అందాలన్నీ కంటపడతాయి. గత ఏడాది 16 బెలూన్లు.. పర్యాటకులకు ఆనందాన్ని పంచితే.. ఈసారి బెలూన్ల సంఖ్య పెరగనుంది. అంతెత్తు నుంచి కాఫీ తోటలు, గిరిజన గ్రామాల సందర్శన గొప్ప అనుభూతినిస్తుంది.
* ఎప్పుడు: జనవరి 18,19,20
మంచి సమయమిది

అరకు ప్రయాణానికే కాదు.. విశాఖ విహారానికీ ఇది అనువైన సమయం. డిసెంబరు నెలలో సాగర నగరం పలు కార్యక్రమాలకు వేదిక కానుంది. ఆ వివరాలు..
ఎప్పుడు?: డిసెంబరు 4, సాయంత్రం 4 నుంచి 6 గంటల వరకు
తీరంలో ధూంధాం 

విశాఖపట్టణం కేంద్రంగా ఏటా డిసెంబర్‌ 4న నిర్వహించే నావికా దినోత్సవం ఆద్యంతం ఉత్సాహంగా సాగుతుంది. 1971లో ఇండో పాక్‌ యుద్ధంలో భాగంగా భారత నౌకాదళం కరాచీ హార్బర్‌పై దాడి చేసింది. దీనికి గుర్తుగా ఏటా ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. రామకృష్ణ తీరంలో నావికా దళం చేసే విన్యాసాలు, యుద్ధనౌకల దాడులు, శతఘ్నుల మోతలు అమితంగా ఆకట్టుకుంటాయి.
ఉత్సవ విశాఖ 
ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పండగగా గుర్తింపు పొందిన విశాఖ ఉత్సవాలు డిసెంబరులో జరగనున్నాయి. మూడు రోజులు జరిగే ఉత్సవాల నేపథ్యంలో నగరంలోని ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రాలను సుందరంగా ముస్తాబు చేస్తారు. తీరంలో విద్యుద్దీపాలు కాంతులీనుతుంటాయి. ఆర్కేబీచ్‌ ప్రధాన కేంద్రంగా జరిగే ఉత్సవాల్లో జానపద, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలతో పాటు దేశవిదేశీ కళాకారుల ప్రదర్శనలు ఉంటాయి.
పారాగ్లైడింగ్‌, పారామోటరింగ్‌, స్కూబా డైవింగ్‌ వంటి సాహస క్రీడలు పర్యాటకులను అలరిస్తాయి. నగర విహారానికి ప్రత్యేక ప్యాకేజీలు కూడా అందుబాటులో ఉంటాయి.
ఎప్పుడు?: డిసెంబరు 28 నుంచి 30 వరకు
ఇవీ చూడండి
అరకులో గిరిజన మ్యూజియం ప్రత్యేక ఆకర్షణ. గిరిజనుల జీవితం ప్రతిబింబించేలా రూపొందించిన ఆకృతులు భలేగా ఉంటాయి. పిల్లల ఆటవస్తువులు, అలంకరణ సామగ్రి, వివిధ పరికరాలు ఇక్కడ అమ్ముతారు.
గిరిజన సంక్షేమ శాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం సంయుక్తంగా ఏర్పాటు చేసిన బొటానికల్‌ ఉద్యానవనం కూడా పర్యాటకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంటోంది. 252 రకాల అరుదైన మొక్కలను ఇక్కడ చూడొచ్చు.
- గంట విజయ్‌ భాస్కర్‌

సాయి స్మృతుల్లో..హాయి శ్రుతుల్లో..

సాయి స్మృతుల్లో..హాయి శ్రుతుల్లో..

ఏ కొట్టులో చూడూ కోవా పేడాలు.. దారి వెంట చెరకు రసాలు.. ఎవరిని కదిలించినా ‘జీ సాయిరాం..’ పలకరింపులు. షిరిడీ క్షేత్ర పరిసరాల్లో నిత్యం కనిపించే దృశ్యాలివి. సాయిబాబా దర్శనానికి ఏడాదంతా భక్తులు క్యూ కడుతుంటారు. బాబా సమాధి పొందిన విజయ దశమి సందర్భంగానైతే తండోపతండాలుగా తరలివెళ్తారు. ఈ ఏడాది భక్తుల సంఖ్య మరింత పెరగనుంది కూడా. వందేళ్ల కిందట 1918లో దసరా నాడే సాయిబాబా మహాసమాధి చెందారు. మరి ఆ శతాబ్ది మహోత్సవాల్లో పాల్గొనాలని భక్తులంతా ఇప్పుడు చలో షిరిడీ అనే అంటున్నారు. ఒక్క బాబా సమాధిని దర్శించుకోవటమే కాదు.. వీలుంటే షిరిడీ చుట్టుపక్కల ఉన్న యాత్రా స్థలాల్ని చుట్టేసిరావొచ్చు.
కళలకు నెలవు.. 
ఔరంగాబాద్‌.. మహారాష్ట్ర పర్యాటక రాజధానిగా పేరొందిన ఈ పట్టణం.. షిరిడీ నుంచి 108 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. మొఘల్‌ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలనాకేంద్రంగా చేసుకొని దక్షిణాది వ్యవహారాలు చూసుకునేవారు. అప్పటి నుంచి ఈ పట్టణం ఔరంగాబాద్‌గా పేరొందింది. ఇక్కడ చూడాల్సిన వాటిలో బీబీ-కా-మక్బరా ఒకటి. దక్కన్‌ తాజ్‌మహల్‌గా గుర్తింపు పొందిన ఈ కట్టడం.. ఔరంగజేబు భార్య రబియా దురానీ సమాధి. ఔరంగాబాద్‌ సమీపంలో శత్రుదుర్భేద్యమైన దౌలతాబాద్‌ కోట (15 కి.మీ) సందర్శించాల్సిన ప్రదేశం. శతాబ్దాల నుంచి పట్టువస్త్రాల తయారీలో తన ప్రత్యేకతను చాటుకుంటున్న ఔరంగాబాద్‌లో అందమైన పట్టు చీరలు, నాణ్యమైన శాలువాలు కూడా లభిస్తాయి.
* ఔరంగాబాద్‌ సమీపంలో ప్రఖ్యాత అజంతా-ఎల్లోరా గుహలున్నాయి. అజంతా 95 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. క్రీస్తుపూర్వం 2వ శతాబ్దానికి చెందిన ఈ గుహల్లోని అపురూప శిల్పాలు బౌద్ధమతానికి ప్రతీకలుగా కనిపిస్తాయి. గుర్రపునాడా ఆకారంలో ఉన్న గుట్టల్లో ఏకంగా 29 గుహలుండటం విశేషం.


* ఔరంగాబాద్‌ నుంచి ఎల్లోరా 32 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. క్రీస్తుశకం 5-10 శతాబ్దాల మధ్య నిర్మించిన ఈ గుహల్లో హిందు, బౌద్ధ, జైన మతాల ఆనవాళ్లు ఉన్నాయి. విభిన్న మతాల వైభవం ఇక్కడ దర్శించవచ్చు. గుట్టల్లోని కైలాస దేవాలయం ఆనాటి కళాకారుల గొప్పదనాన్ని తెలియజేస్తుంది. కొండను తొలచి ఆలయాన్ని నిర్మించిన తీరు అబ్బురపరుస్తుంది.
* ఔరంగాబాద్‌కు దగ్గర్లో ఉన్న శైవక్షేత్రం (58 కి.మీ) ఘృష్ణేశ్వర్‌. ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాల్లో ఒకటైన ఘృష్ణేశ్వరుడి దర్శించేందుకు ఏడాది పొడుగునా భక్తులు తరలి వెళ్తుంటారు. దిల్లీ సుల్తానుల దాడిలో ధ్వంసమైన ఈ ఆలయాన్ని 18వ శతాబ్దంలో పునరుద్ధరించారు.


షిరిడీకి వచ్చిన భక్తులు బాబా లీలలను స్మరిస్తుంటారు. సాయినామం జపిస్తూ ఉంటారు. భక్తులే కాదు.. సాధారణ పర్యాటకులు కూడా.. బాబా సంస్థానంలోకి అడుగుపెట్టాక అలౌకికమైన అనుభూతికి లోనవుతారు. సమాధి మందిరంలో నిలువెత్తు పాలరాతి విగ్రహం.. కంటి చూపును కట్టిపడేస్తుంది. రాగయుక్తంగా సాగే హారతులు.. తన్మయత్వంలో ముంచేస్తాయి. మందిరమంతా కలయ తిరిగి.. సాయి సమాధిని దర్శించి, బాబా విభూతి నుదుటన ధరించి, ఆయన చిత్రమాలికను వీక్షించి.. ప్రశాంతమైన మనసుతో బయటకు కదులుతారు భక్తులు.

సాయి సన్నిధిలో.. 
బాబా సమాధి దర్శనంతో షిరిడీ పర్యటన పూర్తవ్వదు. సాయి సచ్ఛరిత్రతో అనుబంధం ఉన్న ప్రదేశాలెన్నో ఇక్కడ ఉన్నాయి. బాబాను తొలిసారి ‘సాయి’ అని పిలిచిన మహల్సాపతి అర్చకత్వం వహించిన ఖండోబా దేవాలయం, సాయి స్వయంగా పెంచిన పూదోట.. లెండీ వనం, బాబా నివాసమున్న ద్వారకామాయి మసీదు, తరచూ వెళ్లి విశ్రాంతి తీసుకున్న బాబా చావడీ.. ఇలా ఎన్నో ఇప్పుడు పర్యాటక కేంద్రాలుగా బాసిల్లుతున్నాయి. పట్టణంలోని దీక్షిత్‌వాడా సందర్శనశాలలో సాయికి సంబంధించిన అరుదైన చిత్తరువులు దర్శించవచ్చు. ఇక్కడి సాయి హెరిటేజ్‌ విలేజ్‌లో బాబా జీవితంలోని ముఖ్య ఘట్టాలను శిల్పాల రూపంలో చూడొచ్చు.

ఇలా వెళ్లాలి: హైదరాబాద్‌ నుంచి షిరిడీకి నాన్‌స్టాప్‌ విమాన సర్వీసులు నడుస్తున్నాయి. హైదరాబాద్‌, విజయవాడ, విశాఖపట్టణం నుంచి షిరిడీకి రైళ్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. షిరిడీ సమీపంలోని నాగర్‌సోల్‌కు సికింద్రాబాద్‌ నుంచి రెగ్యులర్‌ రైలు సర్వీసులు ఉన్నాయి. అక్కడి నుంచి షిరిడీకి (40 కి.మీ) ట్యాక్సీల్లో వెళ్లొచ్చు.


అంతా శనైశ్చర మహిమ.. 
షిరిడికి వచ్చే యాత్రికులు తప్పక సందర్శించే ప్రాంతం శని శింగణాపూర్‌. శనైశ్చరుడు కొలువుదీరిన ఈ పుణ్యక్షేత్రం షిరిడీకి 74 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. ట్యాక్సీలు అందుబాటులో ఉంటాయి. ఒక్కొక్కరికి రూ.300 (రానూపోనూ) వరకు వసూలు చేస్తారు. నల్లటి రాతి స్తంభాన్ని శనైశ్చరుడిగా భావించి తైలాభిషేకాలు నిర్వహిస్తారు. మరో విశేషం ఏంటంటే.. ఈ గ్రామంలోని ఇళ్లకు ద్వారాలు ఉండవు. శనిదేవుడి మహిమ కారణంగా తమ గ్రామంలో ఎలాంటి చోరీలు జరగవంటారు స్థానికులు.


రామాయణానికి కేరాఫ్‌.. 
షిరిడీ పర్యటనలో మరో మజిలీ నాసిక్‌. ‘గ్రేప్‌ సిటీ’గా పేరొందిన నాసిక్‌లో ఒకవైపు గోదావరి గలగలలు వినిపిస్తాయి. మరోవైపు ద్రాక్షతోటలు విస్తారంగా కనిపిస్తాయి. షిరిడీ నుంచి 86 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుందీ నగరం. ప్రకృతి సంపదకు లోటులేదిక్కడ. మొఘల్‌ చక్రవర్తుల పాలనలో గుల్షనాబాద్‌గా పేరొందిన ఈ నగరం.. చారిత్రక నేపథ్యంతో పాటు పౌరాణిక ప్రాశస్త్యం, ఆధ్యాత్మిక వైభవం కలిగి ఉంది. నాసిక్‌ చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలు రామాయణ గాథతో ముడిపడి ఉన్నాయి. ఈ ప్రదేశంలోనే లక్ష్మణుడు.. శూర్పణఖ ముక్కు, చెవులు కోశాడనీ, అందుకే ఈ ప్రాంతానికి నాసిక్‌ అని పేరువచ్చిందని అంటారు. పట్టణంలోని పంచవటి ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రం. వనవాసకాలంలో సీతారామలక్ష్మణులు ఇక్కడే ఉన్నారని స్థల పురాణం. గోదావరి నదిపై రామ, లక్ష్మణ గుండాలున్నాయి. ఒడ్డున ఉన్న సీతాగుఫా (గుహ) ప్రాంతంలోనే రావణుడు సీతమ్మను అపహరించాడని చెబుతారు. ఈ ప్రదేశాలకు నిత్యం యాత్రికులు వస్తూనే ఉంటారు. పదిహేడో శతాబ్దంలో నిర్మించిన కాలారామ్‌ ఆలయంలో అణువణువునా అద్భుతమైన శిల్పకళ అలరిస్తుంది. పట్టణంలోని ముక్తిధామ్‌ ఆలయం పూర్తిగా పాలరాతితో నిర్మించారు. ఆలయం గోడలపై భగవద్గీతలోని శ్లోకాలన్నీ చెక్కడం విశేషం. పట్టణానికి 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో పాండవ గుహలుంటాయి. వీటిలో బౌద్ధం, జైనమతాలకు చెందిన శిల్పాలను చూడొచ్చు. చిక్కటి అడవిలో ఉండే పాండవ గుహల దగ్గర ట్రెక్కింగ్‌,
రాక్‌క్లైంబింగ్‌ ఈవెంట్లు జరుగుతుంటాయి. నగరంలోని నాణేల మ్యూజియం ఔత్సాహికులను ఆకర్షిస్తుంది.

గోదావరి పుట్టినిల్లు.. 
నాసిక్‌ నుంచి త్రయంబక్‌ 30 కి.మీ దూరంలో ఉంటుంది. ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగ క్షేత్రాలలో ఇదీ ఒకటి. ఇక్కడి ఆలయ నిర్మాణశైలి అబ్బురపరుస్తుంది. గోదావరి నది జన్మించిందీ ఇక్కడే. సహ్యాద్రి పర్వతాల్లోని బ్రహ్మగిరిపై గోముఖం నుంచి ఉద్భవించిన గోదావరి.. తెలుగు రాష్ట్రాలను పునీతం చేస్తోంది. త్రయంబక్‌ పర్యటనకు వచ్చే సాహసయాత్రికులు బ్రహ్మగిరిపై ట్రెక్కింగ్‌ చేస్తుంటారు. ఇక్కడికి సమీపంలోని దుగర్‌వాడి జలపాతం సందర్శనీయ స్థలం.

లోకల్‌ ఊటీలు

లోకల్‌ ఊటీలు

లేత చలిగాలులు చక్కిలిగింతలు పెడుతున్న వేళ.. తెలుగు నేల మంచు ధాన్యాలు కొలుస్తున్న వేళ.. హేమంత రాగాలు విందాం పదండి..చెంతనే ఉన్న మన ఊటీలకు కదలండి..
అరకులో వలిసె పూలు అరవిరిశాయి. అనంతగిరులు కమ్మని కాఫీకి ఆహ్వానిస్తున్నాయి. హేమంతం రాకతో.. మన్యసీమంతా చలికౌగిట చిక్కి చక్కగా కనువిందు చేస్తోంది. గిరులన్నీ మంచుతెరలు చుట్టుకొని ఆహ్లాదాలకు అడ్డాగా మారిపోయాయి. ఈ సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదించడానికి సిద్ధమవ్వండి. కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రతలు నమోదయ్యే లంబసింగికి తరలి వెళ్లండి.
 

మన కశ్మీరం
లంబసింగి, విశాఖపట్నం

దట్టంగా కమ్ముకున్న పొగమంచు, మేనును తాకే చల్లగాలులు, పసుపు రంగు వలిసె పూల సోయగాలు.. ఈ ప్రకృతి సోయగాలు లంబసింగిలో కనిపిస్తాయి. తూర్పు కనుమల్లోని గిరిజన పల్లె సకల జనులకూ స్వాగతం పలుకుతోంది. ఆంధ్రా ఊటీగా, కశ్మీర్‌ ఆఫ్‌ ఆంధ్రాగా పేరున్న లంబసింగిలో చలికాలంలో సున్నా కన్నా తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు నమోదవుతాయి. సముద్రమట్టానికి 1,000 మీటర్ల ఎత్తులో ఉందీ పల్లె. ఇక్కడికి చేరుకునే మార్గం గురించి ఎంత చెప్పుకొన్నా తక్కువే. గిరులను దాటుకుంటూ, లోయల్లోకి దిగిపోతూ సాగిపోయే దారి మనసును మధుసీమలకు తీసుకుపోతుంది. నవంబరు, డిసెంబరు, జనవరి మాసాల్లో ఇక్కడ పర్యాటకుల తాకిడి ఎక్కువగా ఉంటుంది. కొండపైకి చేరిన ప్రకృతి ప్రేమికులు.. గిరుల మాటున అస్పష్టంగా ఉదయిస్తున్న భానుబింబాన్ని చూసి ఆశ్చర్యానందాలకు లోనవుతారు. మిట్ట మధ్యాహ్నం పూట పొగమంచును దాటుకొని బలవంతంగా వచ్చే సూర్యకిరణాలు అందించే నులివెచ్చని స్పర్శను ఆస్వాదిస్తారు. ప్రకృతితో మమేకం అయ్యేవారు కొందరు. ఆ అందాలన్నింటినీ సెల్‌ఫోన్లో బంధిస్తూ ఇంకొందరు తన్మయం చెందుతారు.
లంబసింగిలో కాఫీ తోటలు విస్తారంగా కనిపిస్తాయి. స్ట్రాబెర్రీ తోటలు పలకరిస్తాయి. తోటల్లోకి వెళ్లి కలియ తిరగొచ్చు. అడుగంత ఎత్తు కూడా లేని తీగల్లాంటి స్ట్రాబెర్రీ మొక్కలు ఎంతో అందంగా ఉంటాయి. తాజా స్ట్రాబెర్రీలను కొనుక్కొని, దోసిళ్లలో నింపుకొని, కొసరి కొసరి తింటూ కోరినవన్నీ పొందిన అనుభూతికి లోనవుతారు.

లంబసింగి వచ్చినవారంతా అక్కడికి 50 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న కొత్తపల్లి జలపాతానికి తప్పకుండా వెళతారు. లంబసింగి నుంచి కొత్తపల్లికి గంట ప్రయాణం. పైనుంచి జాలువారుతున్న నీటి ధారలు ముత్యాల హారాన్ని తలపిస్తాయి. జలపాత సోయగాలకు ముగ్ధులైపోయి ఎముకలు కొరికే చలిలోనూ జలక్రీడల్లో మునిగిపోతారు.
ఇలా వెళ్లాలి: లంబసింగి.. విశాఖపట్నం నుంచి 100 కి.మీ దూరంలో ఉంటుంది. విశాఖ నుంచి బస్సులు ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం, రాజమండ్రి, నర్సీపట్నం మీదుగా చేరుకోవచ్చు. భద్రాచలం నుంచి సీలేరు, చింతపల్లి మీదుగా కూడా రావొచ్చు. లంబసింగి నుంచి అరకు 92 కి.మీ. దూరంలో ఉంటుంది.
- కేతిరెడ్డి రాజ్యలక్ష్మి
 

  శీతల సీమలో 
అనంతగిరి, వికారాబాద్‌

హైదరాబాదీలకు చెంతనే ఉన్న ఊటీ అనంతగిరి. వికారాబాద్‌ పట్టణానికి సమీపంలో ఉన్న ఈ పచ్చని కొండలు వారాంతపు విడిదిగా అలరిస్తున్నాయి. ఈ సమయంలో మరింత ఆహ్లాదాన్ని పంచుతాయి. చుట్టూ పచ్చదనం, పక్షుల కిలకిలలు మనసును తేలిక పరుస్తాయి. ట్రెక్కింగ్‌ జోన్‌గానూ ఇది ప్రసద్ధి చెందింది. మంచు కురిసే వేళలో.. నైట్‌క్యాంప్‌లో చలిమంటలు వేసుకొని ప్రకృతి ఒడిలో సేదతీరుతారు పర్యాటకులు. హేమంత రాత్రుల్లో నిర్మలాకాశంలో చుక్కలు లెక్కిస్తూ కాలాన్ని మరచిపోతారు. ఇక్కడి అనంత పద్మనాభస్వామి ఆలయ దర్శనంతో ఆధ్యాత్మిక ఆనందమూ కలుగుతుంది. కొండపై ఉద్యానవనం కాలక్షేపానికి కేరాఫ్‌గా నిలుస్తుంది.
చేరుకునేదిలా: అనంతగిరి.. వికారాబాద్‌ శివారులో ఉంటుంది. హైదరాబాద్‌ నుంచి వికారాబాద్‌కు (70 కి.మీ) చేరుకుంటే.. అక్కడి నుంచి అనంతగిరి కొండపైకి సులభంగా చేరుకోవచ్చు.

చల్లనికొండ    
హార్స్‌లీ హిల్స్‌, చిత్తూరు
వేసవిలోనూ చల్లదనాన్ని పంచే అద్భుత ప్రదేశం హార్స్‌లీ హిల్స్‌. చిత్తూరు జిల్లా బి.కొత్తకోట మండలంలో ఉందిది. పరవశింపజేసే ప్రకృతి ఇక్కడి ప్రత్యేకత. తూర్పుకనుమల్లోని దక్షిణ భాగంలో విస్తరించిన హార్స్‌లీ హిల్స్‌ సముద్ర మట్టానికి 4,312 అడుగుల ఎత్తులో ఉంటుంది. దట్టమైన అడవిలో ఘాట్‌ రోడ్డు ప్రయాణం భలేగా ఉంటుంది. చల్లని కొండగాలి గుండెకు ఊసులు చెబుతుంది. డిసెంబరు, జనవరి నెలల్లో ఇక్కడ చలి పంజా విసురుతుంది. వెన్నులో చలి వణుకు పుట్టిస్తున్నా.. ప్రకృతితో మమేకం అవుతుంటారు పర్యాటకులు. మంచు పరదాల మాటునున్న పచ్చదనాన్ని ఆస్వాదిస్తూ మురిసిపోతుంటారు. కొండపై బస ఏర్పాట్లు బాగుంటాయి. పర్యాటక, అటవీశాఖకు చెందిన అతిథి గృహాలు ఉన్నాయి.ప్రైవేట్‌ అతిథి గృహాలూ అద్దెకు లభిస్తాయి.
చేరుకునేదిలా: హార్స్‌లీ హిల్స్‌ మదనపల్లె నుంచి 29 కిలోమీటర్ల దూరంలో, తిరుపతి నుంచి 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. మదనపల్లె నుంచి ఆర్టీసీ బస్సులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ప్రైవేట్‌ ట్యాక్సీల్లోనూ వెళ్లొచ్చు. మదనపల్లె సమీపంలోని రిషి వ్యాలీ కొండలు కూడా చుట్టుముట్టిన మేఘమాలికలతో ఆహ్వానాన్ని పలుకుతాయి.

ముక్తినాథ్‌ ఆలయం







ముక్తినాథ్‌ ఆలయం
అక్కడికి వెళితే వైకుంఠానికి చేరినట్లే!


‘ముక్తినాథ్‌... పేరులోనే ఉంది ముక్తినిచ్చే దేవుడని. అంతటి మహత్తు కలిగిన దేవుడి ఆలయాన్ని చేరుకోవాలంటే సాహసయాత్ర చేయాల్సిందే’ అంటూ ఆ యాత్రా విశేషాలనూ ఆలయ ప్రాశస్త్యాన్నీ వివరిస్తున్నారు హైదరాబాద్‌కు చెందిన నున్నా వేణుగోపాలరావు.

ఈయాత్ర కోసం 45 మందితో కూడిన బృందంతో కలిసి సికింద్రాబాద్‌ దానాపూర్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో బయలుదేరాం. మొదటి మజిలీగా అలహాబాద్‌ ప్రయాగరాజ్‌ దగ్గర దిగి, త్రివేణీ సంగమంలో స్నానం చేసి, అక్కడి నుంచి మాధవేశ్వరీ శక్తి పీఠాన్నీ భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమాన్నీ దర్శించి వారణాసికి చేరుకున్నాం. కాశీ విశ్వేశ్వరుడినీ విశాలాక్షినీ అన్నపూర్ణనీ దర్శించుకుని రైల్లో నేపాల్‌ సరిహద్దు పట్టణమైన గోరఖ్‌పూర్‌కి చేరుకున్నాం. గోరఖ్‌నాథ్‌ మందిరాన్ని దర్శించుకున్నాక బస్సులో నేపాల్‌ బయలుదేరాం. సరిహద్దును దాటి నేపాల్‌లోకి ప్రవేశించాం. భారత్‌ వైపున్న సరిహద్దు పట్టణం నునౌలి కాగా, నేపాల్‌ వైపు బెలాహియా. ఈ రెండూ దుమ్మూధూళితో నిండి ఉంటాయి. ఇక్కడ భారత్‌ నుంచి నేపాల్‌కు సరకులను రవాణా చేసే లారీల రద్దీ ఎక్కువ.

ఎవరెస్ట్‌ శిఖరాన్నీ చూశాం!
నేపాల్‌లో ఎక్కడైనా మన రూపాయల్ని తీసుకుంటారు. మన కరెన్సీకి అక్కడ డిమాండ్‌ ఎక్కువ. ఆ దేశ కరెన్సీ కూడా ఉంటే మంచిదని మన కరెన్సీని మార్చుకున్నాం. మన వందకి నేపాల్‌లో నూట అరవై రూపాయలు వస్తాయి. పాస్‌పోర్టూ వీసా అక్కర్లేదు. ఈ కార్యక్రమాలన్నీ ముగించుకుని బయలుదేరేటప్పటికి ఆలస్యమైంది. దాంతో మేం లుంబినీకి వెళ్లేసరికి ఆలయం మూసేశారు. అక్కడినుంచి బయలుదేరి రాత్రికి పోఖ్రాకి చేరుకున్నాం. ముక్తినాథ్‌కు బస్సులో వెళ్లలేని వారికి పోఖ్రా నుంచి విమాన సర్వీసులు అందుబాటులో ఉంటాయి. వాతావరణ అనుకూలతను బట్టి వీటిని నడపడం లేదా రద్దు చేయడం చేస్తుంటారు. అలాగే ఇక్కడి నుంచి ఎవరెస్టు శిఖరం చూడ్డానికీ, దానిచుట్టూ ప్రదక్షిణ చేసే విధంగా మరో సర్వీసు కూడా ఉందట. మేం ఉన్న హోటల్‌ వాళ్లు చెప్పినదాని ప్రకారం- పైకి వెళ్లి చూస్తే ఎవరెస్టు శిఖరం, దాని సమీపానికి వెళ్లే బస్సు మార్గం కనిపించాయి. దాంతో అక్కడినుంచే దాన్ని చూసి సంతృప్తిచెందాం. తరవాత పోఖ్రాలో భూగర్భంలో ఉన్న గుప్తేశ్వర ఆలయాన్నీ దర్శించుకుని ముక్తినాథ్‌కు బయలుదేరాం.

ముక్తినాథుడి ఆలయం!
అక్కడికి సుమారు 170 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది ముక్తినాథ్‌. ఆ రోడ్డంతా కొండలమీదే ఉంటుంది. ఒకవైపు నిలువెత్తు పర్వతాలూ మరోవైపు పాతాళాన్ని తలపించే లోయలూ భయకంపితుల్ని చేస్తుంటాయి. బస్సు వెళుతుంది కాబట్టి దాన్ని రోడ్డు అనుకోవాలేగానీ లేకపోతే అదో మార్గం అని కూడా తెలీదు. అన్నీ గుంతలే. దాంతో మేం ఎక్కిన బస్సు కిందకీ పైకీ ఊగుతూ వెళుతోంది. వర్షాకాలంలో అయితే మోకాలి లోతు బురద ఉంటుందట. దీనికితోడు అక్కడక్కడా కొండచరియలు విరిగి రోడ్డుమీద పడు తుంటాయి. సంబంధిత సిబ్బంది వచ్చి రోడ్డు మీద పడిన రాళ్లనూ మట్టినీ తొలగించేవరకూ వాహనాలన్నీ నిలిచిపోతాయి. ఒక్కోసారి ఒకట్రెండు రోజులు కూడా పట్టొచ్చు. మేం వెళుతుంటే ఓ కొండచరియ విరిగి మా బస్సు కిటికీ అద్దాన్ని పిప్పి చేసేసింది. బస్సులో ఒకామెకు గాజు పెంకులు గుచ్చుకున్నాయి. అంతకుమించి ఎలాంటి ప్రమాదమూ జరగనందుకు ఆ దేవుడికి మనసులోనే కృతజ్ఞతలు చెప్పుకుని, ప్రాణాలు అరచేతిలో పెట్టుకుని ఎప్పుడెప్పుడు గుడిని చేరుకుంటామా అన్నట్లు కూర్చున్నాం. అయితే ఇంతటి భయానక స్థితిలోనూ కిటికీలోంచి చూస్తే ఆహ్లాదరకమైన ప్రకృతి దృశ్యాలు మానసికోల్లాసాన్ని కలిగిస్తాయి. ఆకాశం నుంచి గంగ కిందకు దూకుతుందా అన్నట్లు పర్వత శిఖరాల నుంచి జాలువారే జలపాతాలూ, దారి పొడవునా ఎవరో తరుముకొస్తున్నట్లుగా తెల్లటి నురగలు కక్కుకుంటూ పరుగులు తీస్తోన్న నదులూ, మబ్బులతో పోటీపడుతున్నట్లుండే ఎత్తైన పర్వత శిఖరాలూ, కొండలలో అక్కడక్కడా కట్టుకున్న ఇళ్ల నుంచి మిణుకుమిణుకుమంటూ కనబడే విద్యుద్దీపాలూ... ఇలా ఎన్నో దృశ్యాలు కనువిందు చేస్తుంటే వాటిని చూస్తూ కొండపైకి ప్రయాణించాం. ఎట్టకేలకు నేపాల్‌లోని ధవళ వర్ణంలో మెరిసిపోతున్న హిమాలయ పర్వతాల్లో అన్నపూర్ణ ట్రెక్కింగ్‌ సర్క్యూట్‌ పరిధిలో సముద్ర మట్టానికి 3,710 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ముక్తినాథ్‌ దివ్యదేశానికి చేరుకున్నాం. రాణి పౌవ అనే గ్రామం వద్దనున్న ఈ ఆలయం, 51 శక్తిపీఠాలలో ఒకటిగా చెబుతారు.

దివ్యదేశాల్లో ఒకటి!
వైష్ణవ విశ్వాసాల ప్రకారం - శ్రీమహావిష్ణువు కొలువైన క్షేత్రాలు 108 ఉన్నాయి. వీటిని దివ్యదేశాలుగా పేర్కొంటారు. ఇంకో రెండు అడుగులు వేస్తే వైకుంఠం చేరుకుంటాం అనేట్లుగా ఉన్న ఈ ముక్తినాథ్‌ ఆలయం 106వది అన్నమాట. ఈ భూమి మీద మొత్తం 106 మాత్రమే వైష్ణవ దివ్యదేశాలు ఉన్నాయి. 107వది క్షీరసాగరం కాగా, 108వది పరమపథం అంటే - శ్రీ వైకుంఠం. యాత్రలు చేయడానికి చివరి రెండూ అందుబాటులో ఉండవు కాబట్టి భూలోకంలో చిట్టచివరి వైష్ణవ దివ్యదేశం ఇదే. వీటిల్లో 105 మనదేశంలోనే ఉండగా 106వది నేపాల్‌లో ఉంది. ఒకటో దివ్యదేశమైన శ్రీరంగం నుంచి ఉత్తరదిశగా పయనిస్తూ పోతే 96వది తిరుమల ఆలయం. ఈ మొత్తం 108 దివ్య దేశాల్లో 8 మాత్రమే శ్రీమహావిష్ణువు స్వయం వ్యక్త క్షేత్రాలు ఉన్నాయి. అవేమంటే - శ్రీరంగం, తిరుమల, నైమిశారణ్యం, తోటాద్రి, పుష్కర్‌, బదరీనాథ్‌, శ్రీముష్ణం, ముక్తినాథ్‌లు. 

స్వయం వ్యక్త క్షేత్రం!
ముక్తినాథ్‌ మరో ప్రత్యేకత ఏమంటే ఇది నారాయణుడి స్వయం వ్యక్త క్షేత్రం. ఈ ఆలయంలో శ్రీదేవి, భూదేవీ సమేత ముక్తినారాయణ స్వామిగా విష్ణుమూర్తి పూజలందుకుంటున్నారు. మూల మూర్తులతో పాటు ఇక్కడ సరస్వతి, జానకి, లవకుశులు, గరుత్మంతుడు, సప్తరుషుల మూర్తులు ఉన్నాయి. జనన మరణ చక్రభ్రమణంతో కూడిన ఈ ప్రపంచం ఒక మాయ అని భావించే హిందువులు, దాని నుంచి తప్పించుకుని ముక్తిని పొందాలని భావిస్తుంటారు. ముక్తినాథ్‌ ఆలయ దర్శనం ఈ లక్ష్యసాధనకు ఉపకరిస్తుందని వారి నమ్మకం. స్థలపురాణం ప్రకారం - జలంధరుడు అనే రాక్షసుడి భార్య బృంద ఇచ్చిన శాపం నుంచి విష్ణుమూర్తి ముక్తినాథ్‌ వద్ద శాప విముక్తుడయ్యాడనీ, అందుకనే ఇక్కడ ఆయనను ముక్తినాథుడుగా పూజిస్తారనీ చెబుతారు.

ఆలయం వెనక వైపున వరసగా 108 నందుల నోటి నుంచి చల్లటి నీరు(ముక్తిధారలు) కొంచెం ఎత్తు నుంచి కింద పడుతూ ఉంటుంది. దర్శనానికి వచ్చిన భక్తులు వరసగా ఒకటో నంది నుంచి 108వ నంది వరకూ తలమీద పడేలా వాటి కింద నడిచి వెళ్తుంటారు. ముక్తిధారతో స్నానం పూర్తికాగానే గుడి ముందు లక్ష్మీ, సరస్వతుల పేరిట ఉన్న రెండు కుండాలలో దిగి స్నానం చేసినవారికి తప్పకుండా ముక్తి లభిస్తుందని భక్తుల విశ్వాసం. ఈ మూడింటికి నీరు కాలాగండకీ నది నుంచి వచ్చేట్లుగా ఏర్పాటుచేశారు. ముక్తినాథ్‌ దిగువన ఉన్న కాలాగండకీ నది పరీవాహ ప్రాంతంలోనే సాలగ్రామ శిలలు లభిస్తాయి. వైష్ణవాలయంలో సాలగ్రామ శిల తప్పనిసరిగా ఉంటుంది.

ఈ ఆలయం ఇటు హిందువులకూ అటు బౌద్ధులకూ పవిత్రమైన క్షేత్రంగా విరాజిల్లుతోంది. ఆలయంలోని పూజాదికాలన్నీ బౌద్ధుల నిర్వహణలో జరుగుతుంటాయి. భక్తులు ఇచ్చే విరాళాలను వారే స్వీకరిస్తుంటారు. గర్భాలయంలో బౌద్ధ సన్యాసిని ఒకరు కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ ఉంటారు. ఈ ఆలయానికి సమీపంలోనే అతి పెద్ద బుద్ధ విగ్రహం ఉంది. టిబెట్లో బౌద్ధానికి ఆద్యుడుగా చెప్పుకునే పద్మసంభవుడు ఇక్కడ తపస్సు చేసినట్లు చెబుతారు. అక్కడ నుంచి నేరుగా సీతమ్మవారు తన బాల్యం గడిపిన, వివాహం చేసుకున్న ప్రాంతంగా చెప్పుకునే జనకపురికి చేరుకున్నాం. జనకపురిలోని ఆ మందిరం అత్యంత సుందరంగా ఉంటుంది. దీన్లో సీతాదేవి పుట్టినప్పటినుంచీ వివాహం జరిగేవరకూ వివిధ ఘట్టాలను కదిలే బొమ్మల ద్వారా చూడముచ్చటగా ఓ ప్రదర్శన ఏర్పాటుచేశారు. దీనికి పది రూపాయల టిక్కెట్టు. ఆ తరవాత అక్కడికి సుమారు 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ధనుష్‌ ధామ్‌కు వెళ్లాం. అది శ్రీరాముడు శివుని విల్లు విరిచిన ప్రదేశంగా చెబుతారు. అక్కడ విల్లు విరిచినప్పుడు ఏర్పడినవిగా చెప్పే కొన్ని ముక్కలను శిలాజ రూపంలో మనం చూడొచ్చు. అనంతరం ఖాట్మండుకు వెళ్లాం.

పశుపతినాథుడి ఆలయం!
ముందుగా పశుపతినాథ్‌ ఆలయానికి వెళ్లాం. అది చాలా పెద్ద గుడి. ఆవరణలోకి ప్రవేశించగానే పండిట్‌లు ఎదురై అభిషేకం జరిపిస్తామని వచ్చారు. ఆలయం లోపల శివలింగానికి అభిషేకం చేయడం వీలు కాదు. కాబట్టి వెలుపలే అందరినీ కూర్చోబెట్టి సంకల్పం చెప్పించి, అభిషేక కార్యక్రమాన్ని ముగించి చివరలో అందరి మెడలో రుద్రాక్ష మాలలను వేశారు. అనంతరం లోపలకు వెళ్లి పశుపతి నాథుని దర్శనం చేసుకుని బయటకు వచ్చాం. తరవాత ఎత్తైన కొండమీద ఉన్న మనోకామనాదేవి ఆలయానికి వెళ్లాం. ఇక్కడ అమ్మవారిని భక్తుల మనసులోని కోరికలు తీర్చే మనోకామనాదేవిగా చెప్పుకుంటారు. తిరుగు ప్రయాణంలో పశ్చిమబంగా వైపున నేపాల్‌ సరిహద్దు కాకరవిట్ట మీదుగా రాణిగంజ్‌ వద్ద భారత్‌లో ప్రవేశించి, నక్సలైట్‌ ఉద్యమం ఆరంభమైన నక్సల్బరీ మీదుగా డార్జిలింగ్‌ చేరుకున్నాం. అక్కడినుంచి మర్నాడు కోల్‌కతాకి చేరుకుని, కాళీమాతను దర్శించుకుని షాలిమార్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో సికింద్రాబాద్‌కు తిరిగొచ్చాం.

Wednesday, 15 January 2020

అరకులోయ ఆంధ్రా ఊటీ







అరకులోయ
పచ్చందనమే పచ్చదనమే!



విశాఖమన్యం... ప్రకృతి రమణీయతకు పెట్టింది పేరు. ఆంధ్రా ఊటీగా పిలుచుకునే అరకు అయితే శీతకాలంలో మంచుదుప్పటి కప్పుకుని పర్యటకుల్ని ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటుంది. విస్తారంగా విరబూసే వలిసెపూలతోటలతో భూదేవికి పసుపురాసినట్టుండే ఆ అందాలను చూడ్డానికి రెండు కళ్లూ సరిపోవు. ఇటు సందర్శకులను కట్టిపడేస్తూ... అటు గిరిజనులకు ఆదాయాన్నీ అందిస్తున్న వలిసెపూల గురించి మరిన్ని విశేషాలు...

వలిసెపూల అందాలతో విరాజిల్లే అరకును చూడ్డానికి చలికాలం ఎంతో అనువైంది. ఆకుపచ్చని ఓక్‌ చెట్లూ పుసుపుపచ్చని వలిసెల మధ్య పొగమంచు కమ్ముకుని పర్యటకుల్ని మంత్రముగ్ధుల్ని చేస్తుంది అరకు వాతావరణం. కళ్లు తిప్పుకోనివ్వని ఆ అందాల్ని చూడ్డానికి లక్షలాది పర్యటకులు ఈ సీజన్‌లో విశాఖ మన్యానికి వెళుతుంటారు. సెలయేళ్లూ, జలపాతాలూ, బొర్రాగుహలూ తదితరాలన్నీ చూడ్డంతోపాటు ప్రత్యేకంగా సాగు చేసే వలిసె తోటల్లో ఫొటోలు దిగి... ఆ అందాల్ని కెమెరాలోనూ, జ్ఞాపకాల్ని మదిలోనూ భద్రపరచుకుని తిరిగివస్తుంటారు.

గిరిజనులకు జీవనాధారమైన వలిసెల సాగుకు ఉష్ణోగ్రత 10-15 డిగ్రీల సెల్సియస్‌లోపు ఉండాలి. అందుకు అరకు వాతావరణం చాలా అనుకూలం. ఆగస్ట్టులో ఈ పంటను సాగు చేస్తే నెలరోజుల్లోనే పువ్వులు వస్తాయి. దాంతో నాలుగునెలలపాటు ఆ ప్రాంతం పచ్చని వలిసెలతో కళకళలాడుతుందన్నమాట. అరకుతోపాటు, పాడేరు, చింతపల్లి, ముంచంగిపుట్టు, డుంబ్రిగుడ వంటి ప్రాంతాల్లో దాదాపు ఏడెనిమిదివేల ఎకరాల్లో రైతులు ఈ పంటను విరివిగా సాగు చేస్తున్నారు. అందుకే వలిసెల అందాలతో ప్రకృతి పసుపు పావడా కట్టుకున్నట్టు కనిపిస్తుందక్కడ. అంతేకాదు, మనదేశంలో వలిసెలు అత్యధికంగా సాగయ్యేది కూడా ఒక్క విశాఖ మన్యంలోనే. ఈ ప్రాంతంలో తప్ప తెలుగు రాష్ట్రాల్లో మరెక్కడా కనిపించని వలిసె గింజల నుంచి తీసిన నూనె కూడా ఆరోగ్యానికి ఎంతో మంచిది. మనదగ్గర ఉత్తరాంధ్రతోపాటు ఒడిశా, కర్ణాటక, మహారాష్ట్రల్లో ఈ నూనెను వంటల్లో ఎక్కువగా వినియోగిస్తారు. అలానే వలిసెపూల తేనెకి అరకు పెట్టింది పేరు. ఈ తోటల్లోనే తేనెటీగల పెంపకం కూడా పెద్ద ఎత్తున చేపడుతుంటారు. అందుకే గుంటూరు, కృష్ణాజిల్లాలకు చెందిన కొందరు రైతులు ఈ కాలంలో అరకులోనే ఉండి వలిసె రైతులకు ఎంతోకొంతిచ్చి తేనెటీగలను పెంచుతుంటారు. ఈ తేనె పట్టులతోనూ వలిసె రైతులకు లబ్ధి చేకూరుతోంది.

శీతకాలంలో సినిమా కళ...
మొదట్లో ఈ సాగుకు ఐటీడీఏ(ఇంటిగ్రేటెడ్‌ ట్రైబల్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ ఏజెన్సీ) విత్తనాలు సరఫరా చేసేది. ఇప్పుడు రైతులే ముందు పంట తాలూకు గింజల్ని దాచుకుని మరుసటి ఏడాది విత్తుతున్నారు. అలానే ఈ పంటకు పెట్టుబడి కూడా పెద్దగా అవసరం ఉండదు. పైగా చీడలు అంతగా ఆశించవు. రైతులు ఎలాంటి రసాయన ఎరువులూ ఉపయోగించరు. పంట వేయడానికి ముందు మాత్రం సేంద్రియ ఎరువుతో నేలని చదును చేస్తారు. అలా చాలా తక్కువ పెట్టుబడితో లాభసాటిగా ఉండే వలిసెల సాగు పర్యటకులకి కనువిందు చేయడంతోపాటు రైతులకూ సిరులు కురిపిస్తోంది. పోషణ చక్కగా చేస్తే ఎకరానికి రెండుమూడు క్వింటాళ్ల దిగుబడి వస్తుంది. ఒడిశాకు చెందిన వ్యాపారులే వీటిని కొనుగోలు చేసి నూనె ఉత్పత్తి చేస్తుంటారు. అలానే ఈ చలికాలం అరకుకు సినిమా కళని కూడా తీసుకొస్తుంది. ఎంతో ఆహ్లాదకరంగా ఉండే ఈ వాతావరణం ఎన్టీఆర్‌, ఏఎన్నార్‌ల కాలం నుంచే షూటింగులకు నెలవైంది. అరకు షూటింగుకు వెళ్లిన ప్రతి సినిమాలోనూ ఒక్క సీన్‌ అయినా వలిసె తోటల్లో ఉండి తీరాల్సిందే. తెలుగుతోపాటు తమిళ, కన్నడ, ఒరియా తదితర సినిమాల షూటింగులూ ఇక్కడ  జరుగుతుంటాయి. ఈ పచ్చందాల మధ్య మీరు కూడా ఫొటోలు దిగేయండి మరి.
- బంగారంబండి అనిల్‌కుమార్‌